Betuwepad, etappe – 3
We beginnen de wandeling bij het station van Beesd waarvandaan we wandelen naar het startpunt van deze etappe van het Betuwepad, de oprijlaan van het landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt. Vanaf daar wandelen we langs het spoor Dordrecht – Geldermalsen en langs de grenzen van het landgoed Mariënwaerdt richting de Bisschopsgraaf. Vanaf daar wandelen we richting het spoor Utrecht – Boxtel en verder naar Culemborg wat we aan de zuidkant passeren. Hierna wandelen we via de “Zandput” richting de Lek en verder naar het centrum van Culemborg.
Het startpunt van deze etappe, de ingang van het landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt.
We wandelen door de Machinedreef op de Heerlijkheid Mariënwaerdt.
De Machinedreef op de Heerlijkheid Mariënwaerdt is in de loop der jaren door de Vereniging Vrienden van Mariënwaerdt aangeplant met populieren. Maar er is nog plaats genoeg om hier weer een echte Abelenlaan van te maken. Voor € 25,- kunt u een boom adopteren. De Vrienden plaatsen bij de boom een bordje met uw naam of een naam naar keuze, bijvoorbeeld van uw (klein)kinderen of ouders.
We wandelen verder langs het spoor richting de Bisschopsgraaf.
Hondsdraf
Wandelen langs de Bisschopsgraaf.
Begin zeventiende eeuw werd tussen Zaltbommel en Culemborg een trekvaartroute gerealiseerd. Deze liep voor het grootste deel op het grondgebied van de huidige gemeente West Betuwe en eindigde ter hoogte van Tuil. Daar werden de goederen uitgeladen om de dijk over te steken en vervolgens te verschepen via de Waal. De vaarroute moest onderdeel worden van een vaarverbinding tussen ’s-Hertogenbosch en Utrecht maar kwam nooit tot volledige wasdom. Het noordelijke deel van de trekvaart liep vanaf de Zandpoort bij Culemborg via het riviertje de Meer tot aan de Nieuwe Brug en vandaar via de Bisschopsgraaf naar de Neust bij de Linge. Over de Linge liep de route naar de Boutensteinsesluis bij Enspijk. Vanaf daar ging de route over de Boutensteinse Wetering, de Haaftense Molenvliet en de (Oude) Culemborgse vaart naar Tuil. De werkzaamheden aan de Bisschopsgraaf vanaf Beusichem tot aan de Neust bij de Linge waren rond 1660 klaar. De opening van een trekvaartverbinding tussen Gorinchem en Vianen in 1659 maakte de route via Culemborg minder rendabel. Bovendien gooide de Tweede Engelse oorlog roet in het eten. Ondanks die oorlog en het rampjaar 1672 werd de vaarroute op de Bisschopsgraaf toch onderhouden en gebruikt om goederen naar de markt van Culemborg te brengen. Aan de West Betuwse trekvaart kwam in 1868 een eind toen dwars over de Bisschopsgraaf de spoorlijn Utrecht-Waardenburg werd aangelegd.
We verlaten de trekvaart en wandelen verder richting de spoorlijn Utrecht – Boxtel.
Deze kikkertjes waren springlevend en lieten zich dan ook erg goed horen…
Ook de familie kip was aanwezig…
Zwanenbloem
Het werd de Lange Aventuurseweg..
Alle protesten ten spijt, de windcentrale “De Ranke Zwaan”.
Dooiergele mestzwam.
Hij groeit op voedselrijke bodem, vaak bij dierlijke uitwerpselen, maar ook wel op rottend gras of hooi en tussen zaagsel of houtsnippers. In Nederland en België komt hij zeer algemeen voor van voorjaar tot en met herfst.
We wandelen verder richting Zandput Culemborg
“Zandput Culemborg” is een oud zandwingebied, bestaande uit een meertje omgeven door een populieren- en wilgenbos.
Kuifeend
Het inundatiekanaal nabij Culemborg
Eén van de onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was de Diefdijklinie, die liep van de Lek bij Culemborg tot de Waal bij Gorinchem. In de loop van de 19e eeuw kwam men tot te conclusie dat het inunderen (onder water zetten) van deze strook water te lang zou duren: afhankelijk van de waterstand soms wel twee weken. Daarom legde men in Tiel een 3 km lang kanaal aan van de Waal naar de Linge. Stroomafwaarts van de Linge kon op deze manier extra water het gebied instromen.
Grenspaal van het Ministerie van Oorlog
De grenspalen waren bedoeld om de Militaire Rijksgronden af te bakenen. De stenen zijn eenvoudig te herkennen aan de ingegraveerde “O”. Alle gronden binnen de limietstenen waren eigendom van en vielen onder directe zeggenschap van het ministerie.
We wandelen verder richting Fort “Werk aan het Spoel”. We passeren daarbij een zogenaamde “Kogelvanger”.
Op enige afstand, zuidelijk van het Werk aan het Spoel, staat midden in het agrarisch land een kogelpoort. Het gaat om een omstreeks 7 meter hoge en brede, bakstenen constructie, met als basis een in de vorm van een omgekeerde letter W uitgevoerde, circa 2 m brede basis. Kogelvanger als onderdeel van een ten behoeve van de oefening van militairen ingericht schietterrein. Een paraat leger vergde onder meer een geoefende infanterie en artillerie. Om de paraatheid op peil te brengen en / of te houden zijn op vele plaatsen in het land schietbanen aangelegd.
De uiterwaarden van de Lek
In de uiterwaarden zien we ook de Lepelaar.
Monument “De dijk ging op de schop”.
De beeldengroep “De dijk ging op de schop” herinnert aan de afronding in 2000 van de verzwaring van de Lekdijk na de wateroverlast in 1995. De beeldengroep bestaat uit twee kleine mensen die naar een enorme schop kijken. De maker heeft hiermee tot uiting willen brengen hoe zwaar de strijd tegen het water is.
Kuilenburgse Spoorbrug
De eerste brug op deze plek werd gebouwd tussen 1863 en 1868, bij de aanleg van de Spoorlijn Utrecht – Boxtel die ook bekendstaat onder de naam Staatslijn H. Op 1 november 1868 werd het baanvak Utrecht-Kuilenburg in dienst genomen. Deze spoorlijn is bij wet aangelegd op kosten van de Staat. Hiertoe werd in 1860 een besluit genomen. Deze eerste brug was een heus industrieel bouwwerk: om de scheepvaart niet te hinderen kwamen er geen pijlers in de rivier, daarom kreeg de hoofdoverspanning een lengte van 154 meter, bij de opening in 1868 was dit de spoorbrug met de langste overspanning ter wereld. De eerste brug was berekend op twee sporen, hoewel de Staatslijn oorspronkelijk maar enkelsporig was. Het spoor lag daarom ook in het midden van de brug. In 1885 werd een tweede spoor op de brug aangelegd. Een van de beide sporen werd opgebroken in de Tweede Wereldoorlog. De Duitse bezetters legden op de plaats van dit spoor houten planken neer, opdat er ook met wegvoertuigen over de brug kon worden gereden. Hoewel de Duitse bezetters wel explosieven hadden aangebracht bij en op de brug zijn deze niet, zoals bij veel andere bruggen tijdens de Duitse aftocht, tot ontploffing gebracht. Zodoende was de brug bij Culemborg een van de weinige grote Nederlandse bruggen die de Tweede Wereldoorlog nagenoeg ongeschonden hebben overleefd. In 1983 is de brug gesloopt en vervangen door een moderne stalen boogbrug, met aanbruggen van beton. Een klein deel van de oorspronkelijke brug is als monument naast de nieuwe brug geplaatst.
De Lek bij Culemborg
In afwijking van de officiële route kiezen we ervoor om de wandeling vort te zetten door het oude centrum van Culemborg.
Rijks Peilschaal.
De rijkspeilschaal Culemborg werd oorspronkelijk gebruikt om de waterstand in de Lek te meten.
Manus van Empel
Het beeldje staat op het pleintje voor de visafslag. Bij deze afslag werd vanaf 1788 tot 1940 iedere vrijdag de aangevoerde vis bij afslag verkocht. De aanwezigheid van vis in de vishal werd aan de bevolking meegedeeld door een stadsomroeper. De laatste stadsomroeper was Manus van Empel.
De reclamemuurschildering voor het merk Virginia-sigaretten, ‘Miss Blanche’, is rond 1925 aangebracht door Vilmos Huszár (1884-1960), kunstschilder en medeoprichter van kunstbeweging ‘De Stijl’.
Oud Culemborg, soms met een knipoog…
Op de rechter foto onderaan een Peilmerksteen. Een peilmerksteen is een ingemetseld hardstenen blok met een ingehakte aanduiding van de hoogte ter plaatse. De aanduidingen verwijzen naar het door Rijkswaterstaat in 1885 ingevoerde Normaal Amsterdams Peil (NAP). Aanvankelijk werd het Amsterdams Peil (AP) als hoogtebepaling gebruikt, maar hierbij waren fouten ontstaan, die door Rijkswaterstaat na 1885 werden gecorrigeerd en voortaan ‘genormaliseerd’ genoemd werden. Stenen met de aanduiding AP dateren van voor de toegepaste correctie. Stenen met de inscriptie NAP zijn van na 1885.
De Papklok
Alleen via de zeven stadspoorten kon men de stad in of uit. Om 21.55 uur luidt (nog altijd) de papklok. Een waarschuwing voor het sluiten van de poorten om 22.00 uur. Na een laatste bord pap is het tijd om naar bed te gaan. Voor de landarbeiders was dat het teken om huiswaarts te keren en thuis een bord pap te eten alvorens te gaan slapen; vandaar de naam.
Het gebouw van De Nederlands Gereformeerde Kerk is gebouwd als synagoge en dateert van 1868.
Botanische tekening van een tabaksplant.
De tabaksplant verwijst naar de rijke tabaksgeschiedenis van Culemborg.
Op de plaats van deze molen heeft eerder een standaardmolen gestaan. De huidige molen is gebouwd in 1853-1854. O.a. P. Sluis heeft er voor gezorgd dat dit soort molens geen toekomst meer hadden!
We sluiten de wandeling door Culemborg af met twee muurschilderingen.
Het uiteindelijke resultaat toont twee soldaten en een lachende vrouw met een ketting plus stop, zoals bij de wastafel. Dat het beeld associeert met, zoals nu het geval is, een leeglopende rivier is toeval
Proeflokaal “De Witkop”
“Poeflokaal De Witkop” toont afbeeldingen van foto’s van het interieur van het proeflokaal. Men kon er jenever kopen en een borrel drinken. De naam “De Witkop” was de bijnaam van de eigenaar. De Witkop” is aangebracht op de zijgevel het gebouw waar dit proeflokaal annex slijterij tot aan het eind van de 1960-er jaren gevestigd was.
Beesd – Culemborg. Een wandeling van 26.7 km.
Als toegift op deze wandeling zagen we tijdens het wandelen diverse oude auto’s rijden. Deze bleken afkomstig van de Oldtimer dag Culemborg 2025. Hier een impressie van de deelnemende auto’s.
Een Zeeuw in Bergen 