Boxtel – Kampina

We wandelen vanuit Boxtel richting de Kampina.

De Kampina is een gevarieerd natuurgebied met een uitgestrekt heide, dennenbossen en vele vennen. Centraal ligt de grote Kampinase Heide die gesierd wordt door talrijke vennen zoals het Belversven; meer beschut, in de noordoosthoek van het gebied, liggen de Huisvennen en de Zandbergsvennen, die bijzonder rijk zijn aan libellensoorten.

We beginnen de wandeling in Boxtel,

en wandelen richting “De Kleine Aa”.

De Kleine Aa is een zijtak van de Beerze die ten westen van Boxtel van deze, hier Smalwater genaamde beek, in noordwestelijke richting naar de Esschestroom stroomt en daar uitmondt ten zuidwesten van Esch. In 1949 werd deze beek gekanaliseerd. Nog te zien is dat de beek relatief diep in dekzandruggen is ingesneden. Waterschap De Dommel heeft in samenwerking met Brabants Landschap de Kleine Aa opnieuw ingericht. Tussen de Kapelweg en de Helweg in Boxtel is de beek over een lengte van 1,5 km hersteld. Het resultaat is een natuurlijke, smalle, door het landschap kronkelende beek. Twee stuwen in de beek zijn vervangen door vistrappen. Hierdoor kunnen vissen weer vrij migreren tussen de Esschestroom en de Beerze.

De Kampina

Omstreeks 1400 was de Kampina een grote zandverstuiving, te vergelijken met de Loonse en Drunense Duinen. De mensen hadden alle bomen gekapt, waardoor de onderliggende zandlaag ging stuiven. Dat groeide in de loop van de tijd weer dicht met heide. Boeren uit de omgeving lieten daarna eeuwenlang hun schapen en ander vee hier grazen.

De Kampina telt tientallen vennen. De meeste vennen ontstonden in de laatste ijstijd. De poolwind blies het zand tot heuveltjes en in de uitgestoven laagtes die zo ontstonden bleef het regenwater staan. Door de onderliggende leemlaag liep dat water niet weg. Het Belversven en het Winkelsven zijn weer op een andere manier ontstaan. Dit zijn restanten van het smeltwaterdal van de Beerze, een beek die nu veel meer naar het oosten loopt. De Huisvennen. Deze vennen ontstonden op plekken waar vroeger turf werd gestoken. Dat was de brandstof om huizen te verwarmen. Vanaf 1379 werd de turf al gewonnen en via boten over de Kleine Aa naar Boxtel en Den Bosch gebracht. Begin twintigste eeuw verstookten ze in de Boxtelse elektriciteitscentrale nog steeds turf uit de Huisvennen.

Door de verschillende vennen in het gebied zien we ook diverse soorten planten en dieren.

Grafmonument Mr. Pieter Gerben van Tienhoven

De eerste natuurbeschermer van de Kampina was Pieter Gerbrand van Tienhoven (1875-1953). Hij zorgde ervoor dat het gebied in 1917 werd overgedragen aan Natuurmonumenten. Daarmee was de heide gered, want het plan was om daar een productiebos van te maken. Van Tienhoven werd later voorzitter van Natuurmonumenten. Op een heuvel bij de Zandbergsevennen ligt een grafmonument ter nagedachtenis aan deze natuurbeschermer.

Huize Kampina

Candidus ten Brink, rijk geworden in toenmalig Nederlands-Indië, vergaarde vanaf 1834 verschillende gronden op de Kampina, waaronder Balsvoort en grote stukken heide. Bij aankoop van de heide verplichtte hij zich om deze om te zetten in landbouwgrond en bos. Bij zijn dood in 1860 was die taak nog lang niet volbracht. Wel had hij al een huis gebouwd en vier kaarsrechte dreven laten aanleggen, die de ontginning van de heide moest vergemakkelijken. Dat zijn de huidig zandpaden Maria-, Anna-, Niana-, en Melaniedreef. Vierenveertig jaar na zijn dood, in 1904, verkochten zijn zussen het landgoed met 287 ha heidegrond aan de familie van Tienhoven. In 1924 werd het aangekocht door Natuurmonumenten. Het huis wat je nu ziet staan is in 1945 in dezelfde stijl herbouwd, als het eerste huis, nadat de Duitsers het in de Tweede Wereldoorlog met granaten vernield hadden. Dit kwam omdat de boswachter van destijds, het verzet had geholpen.

De Beerze

De naam Beerze werd al in 1545 gebruikt door keizer Karel V. De herkomst van de naam is onzeker. Het kan verwijzen naar beer, dat in het Middelnederlands “modder” betekent, het kan ook zijn afgeleid van berne (bron) of barne (branden). Barne verwijst dan naar de aanwezigheid van veen (turf), dat vroeger dienstdeed als brandstof voor de kachel. Het veen werd gevormd in de laaggelegen gebieden rond de beek. De (Grote) Beerze is ruim opgevat een beek die als Aa of Goorloop in het Riebos bij Lommel ontspringt, meerdere zijbeken in zich opneemt en zich uiteindelijk nabij Boxtel splitst in een oostelijke tak die uitmondt in de Dommel en een westelijke tak die uitmondt in de Esschestroom, die bij Halder ook in de Dommel uitkomt. Strikt genomen begint de Beerze bij het landgoed Baest, waar de Groote Beerze en de Kleine Beerze samenstromen. Vervolgens stroomt de beek langs Spoordonk en de Kampina naar Lennisheuvel, waar de Beerze Smalwater gaat heten.

En weer terug in Boxtel

Het onderstaande pand is gebouwd omstreeks 1900. Het behoort stilistisch tot de Art Nouveau, met detaillering in Chalet-stijl.

Aan de Dommel

Wandeling van 17.4 km over de Kampina