Breezand-Oranjezon
De wandeling begint en eindigt op de Veerse Gatdam, met een geweldig uitzicht op het brede strand, over zee, langs de Walcherse kust, op de Oosterscheldekering, het Veerse Meer en Veere. We komen over strand en landweggetjes, en maakt een mooie ronde door natuurgebied Oranjezon. Na het middengebied kom je door meer open gebieden met duingrasland en natte valleien. Je verlaat Oranjezon voor een strandwandeling terug. We breiden de route uit met een wandeling langs het Veerse Meer.
Noordzeehuisjes
De strandwacht, een veilig idee!
Ook hij (of zij) houdt het strand goed in de peiling….
Laag water
Scheermessen op het strand
Het strand ligt bezaaid met schelpen die bekend staan als scheermessen. Officieel heten ze zwaardscheden en nog officiëler Ensis. De scheermessen die met miljoenen het strand kunnen bedekken en die de talrijkste schelpensoort van Nederland zijn, zijn Amerikaanse zwaardscheden. Die zijn nog niet zo lang ’s lands algemeenste strandvondst: ze zijn pas begin jaren ‘80 voor het eerst in Nederland gevonden.
Manteling van Walcheren.
Zeeuws trekpaard.
De zware paarden die nu bekend staan als ‘Zeeuwse’ trekpaarden werden pas vanaf het eind van de negentiende eeuw gefokt. Het ras komt oorspronkelijk uit Vlaanderen. Midden negentiende eeuw telde Zeeland veel paarden, maar die waren minder geschikt voor het zware werk op de Zeeuwse kleigronden. In Zeeuws-Vlaanderen gingen fokkers als eerste meer gebruikmaken van Vlaamse koudbloed hengsten. Die waren vaak afkomstig van net over de Belgische grens. Ze gaven een beter fokresultaat. Het Belgische trekpaardenras dat in de negentiende eeuw was ontstaan, maakte in die tijd internationaal furore. In Europa was de vraag naar goede paarden groot. Ze waren nodig in de landbouw, voor het vervoer in de handel en industrie en voor sleperswerk in de havens. In Zeeland kwam de paardenfokkerij eind negentiende eeuw goed op gang toen men besefte dat behalve hengsten ook merries uit België moesten worden ingevoerd om tot goede fokresultaten te komen.
Dijk Gerstepolder
Vanaf de late 13e eeuw worden in het noorden de poldertje van Vrouwenpolder bedijkt door de heren van Zanddijke/Veere, Wolfert I van Borsele en zijn opvolgers. De Jongste bedijkingen zijn hier de Beekshoek-, Gerste- en Noordernieuwlandpolder, die midden van de 14e eeuw hier blijken te bestaan.
We wandelen verder richting het natuurgebied Oranjezon.
Via het pompstation Oranjezon komen we in het natuurgebied Oranjezon.
De gebouwen bij de ingang van het natuurgebied herinneren nog aan het oude pompstation van de waterleidingmaatschappij. Basis van het station gelegd in 1888-1892; 1892 geopend complex bestaande uit woningen [gesloopt], [stoom-] machinegebouw, kantoor annex woning; reeds gesloopte cokes toren uit 1894; in begin 30er jaren een nieuw pompgebouw en een trafo huisje; een voorfilter gebouw en regulateur; gebouwen tussen de nafilters en waterwinkanaal uit 1920.
Waterwinkanaal
Halverwege de negentiende eeuw was het slecht gesteld met de volksgezondheid in Zuidwest-Nederland. Hierbij speelde het ontbreken van schoon water een belangrijke rol. Daarom kocht de gemeente Middelburg in 1889 een deel van Oranjezon om er schoon drinkwater te winnen. In eerste instantie werd het drinkwater uit bronnen in de duinen opgepompt via waterwinputten. Vanaf 1920 werden er in het kader van de werkverschaffing waterwinkanalen in de duinen aangelegd.
In 1280 kocht de heer van Veere het toenmalige uitgestrekte schorrengebied bij Vrouwenpolder en liet het inpolderen. Daarna vormde stuifzand aan de zeezijde van dit gebied strand en duinenrijen. Nadat Willem van Oranje in 1581 het inmiddels tot markizaat verheven Veere had gekocht werd dit duingebied privébezit van de Oranjes. Na de Franse tijd werd het onderdeel van de Kroondomeinen, die toebehoorden aan de staat maar waarvan de koning(-in) de inkomsten kreeg. In 1973 werd dit Kroondomein een Staatsdomein. De prinsen van Oranje verpachten dit duingebied tussen Vrouwenpolder en Domburg, toen de Oostduinen genaamd, inclusief het erop rustende (heerlijke) jachtrecht, in twee gedeeltes elk voorzien van een duinhoeve. Het oostelijke gedeelte van de Oostduinen is het ongeveer 400 hectare grootte landgoed Oranjezon, vroeger ook wel Prince Hof genaamd. Op dit landgoed werd in 1726 de monumentale duinhoeve Oranjezon met stenen herenvleugel gebouwd. Rond 1500 was, als onderdeel van landgoed Oranjezon, in De Manteling het grote hakhoutbos Oranjebos aangeplant. Het hakhout uit dit bos vormde een belangrijk onderdeel van de exploitatie van het landgoed.
We verlaten het natuurgebied en wandelen verder over het strand. Ondertussen is het hoogwater geworden!
Voormalig fort Den Haak
Fort Den Haak is een voormalig fort dat lag bij Vrouwenpolder. Tijdens het beleg van Middelburg van 1572 tot 1574 wist het Spaanse bewind verse troepen en levensmiddelen via de noordzijde van Walcheren aan land te krijgen en vervolgens in de stad te brengen. Om dit in de toekomst te voorkomen werd in 1588 een gebastionneerde, vrijwel vierkante schans aan de noord-oostzijde van Walcheren gebouwd. Deze schans had als doel een
eerste aanval na landing van vijandelijke troepen af te weren en de scheepvaart in het Veerse Gat te controleren. Gedurende de volgende eeuwen werd het fort met onderbrekingen gebruikt en had het te kampen met verval (door stormvloeden en opstuivend zand) en hoge onderhoudskosten. Het fort werd omstreeks 1809 grotendeels ontmanteld door de Engelsen.
We wandelen verder richting het Veerse meer.
Het Veerse meer.
Linksonder: Goudgele honingklaver. De planten worden soms manshoog en met hun wortelknolletjes dragen ze bij aan de verbetering van de grond waar ze op staan. Rechtsonder: Rups van de Jacobsvlinder.
Oude begraafplaats Noorddijk.
Tussen februari 1884 en oktober 1954 zijn er op de begraafplaats aan de Noorddijk in totaal 430 mensen begraven: 286 volwassenen en 144 kinderen, vooral inwoners uit het dorp, maar ook drenkelingen, militairen en slachtoffers van de inundatie. Slechts van 11 personen zijn de zerken (liggend) of stenen (staand) behouden gebleven. In de jaren tachtig van de negentiende eeuw moest men in Vrouwenpolder op zoek naar een locatie voor een nieuwe begraafplaats. Het kerkhof bij de Pelgrimskerk lag namelijk helemaal vol. In 1883 kocht de toenmalige gemeente Vrouwenpolder een stuk grond langs de Noorddijk voor 300 gulden van molenaar Jan de Visser. Het terrein van 175 bij 50 meter was ‘droog en zeer geschikt, omringd door beplanting’. Het perceel werd ingericht als begraafplaats, het lijkenhuis werd ernaartoe verplaatst en de ingang werd voorzien van een ijzeren hek. In 1884 werd de gloednieuwe begraafplaats in gebruik genomen. Met de komst in 1954 van de huidige begraafplaats verloor de begraafplaats aan de Noorddijk haar functie.
Met een speciaal “zwembad” sluiten we deze wandeling af.
Wandeling Breezand-Oranjezon van 19,3 km.
Een Zeeuw in Bergen 