Etappe – 8, Hertogenpad

We wandelen verder door Stippelbergen richting de Deurnese Peel en de Heidsche Peel. Vanaf daar verder lands het Peelkanaal en de kazematten van de Peel-Raamstelling richting het eindpunt, Griendtsveen.

We beginnen deze etappe bij boswachterij De Rips.

We wandelen over de Ledeboerlaan richting villa Ledeboer,

Abraham Ledeboer kocht in 1894 en 1896 twee stukken moeras, met een gezamenlijk oppervlak van 800 hectare. Hij wilde op grote schaal aan bosbouw gaan doen. In die tijd was men begonnen met een grootscheepse ontginning van ‘woeste’ gronden in Nederland, zo ook de Peel. Deze laatste werd voornamelijk voor de bosbouw ontgonnen. Abraham Ledeboer, die ook het Landgoed De Sijp ontgon was een van de grootste grondbezitters in de gemeente. Hij kwam oorspronkelijk uit Twente. Dit kwam meer voor in De Peel, de gemeenten verkochten op grote schaal de woeste gronden die zij tot die tijd in eigendom hadden gehad. Gemert zowel als Bakel hadden niet zulke rooskleurige financiën en de verkoop van deze grote lappen grond heeft de gemeenteschulden toch wel doen zakken. Niet zoveel als gehoopt echter, de grond bracht geen goede prijs op, zij werd vooral gekocht door speculanten als Abraham Ledeboer, mensen die inzagen dat de grond alleen nog maar in waarde kon stijgen. Hier en daar kochten mensen wel kleine stukjes op voor de landbouw zoals in de Klotterpeel, maar het merendeel van de grond werd grootschalig landgoed. Ledeboer vroeg de Nederlandsche Heidemaatschappij om de grond voor hem te ontginnen en beheren, zoals de Nederlandse Heidemaatschappij dat toen in tientallen van zulke landgoederen deed, en liet in 1942 dit huis in het bos bouwen om er met zijn familie in te kunnen verblijven.

Eén van de vennetjes in dit gebied.

We wandelen verder en komen zo in een gebied terecht waar op de heide de grove den vrij spel heeft.

Restanten Freya en Würzburg radar

Dit is een deel van de restanten van de Freya zoekradar die de Duitsers in de Peel hadden gebouwd in de tweede wereldoorlog en gebruikten ter verdediging tegen de geallieerde bommenwerpers. De radars waren een belangrijk onderdeel van het Duitse radarstation dat Bazi werd genoemd. Het was gelegen aan de rand van het landgoed de Stippelberg bij de Rips. Het station werd bemand door 60 personen en werkte met 3 radars: een Freya zoekradar en twee Würzburg Riesen om de postie van een vliegtuig te meten. De Freya radar was de eerste die vliegtuigen op afstand kon ‘zien’. De Würzburg radar was bestemd voor detectie van vijandelijke toestellen op kortere afstand (40 km). Met deze radar kon de vlieghoogte van de vijandelijke toestellen worden vastgesteld.

Het oosten van Brabant, het land van de varkenshouderijen!

Deurnese Peel

Tot halverwege de 19e eeuw bestond de Deurnese Peel enkel uit grote vlaktes met levend hoogveen, die in het midden vrij ongerept waren, en enkel aan de randen werden onderbroken door gebieden met boerenkuilen. Door vervening (afgraven), ontwatering en ontginning is daar maar weinig van overgebleven. Wel bieden bepaalde gedeelten, met name het centrale deel, nog kansen voor enig herstel. Merkwaardig zijn de watergangen in een deel van het gebied, die in de vorm van een drietand zijn aangelegd. Dit zijn de zogenaamde wijken die op het Kanaal van Deurne werden aangesloten om de in het gebied gewonnen turf te vervoeren. Een deel werd gegraven door de Maatschappij Griendtsveen ook wel genoemd: Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij; een ander deel door de gemeente Deurne.

De Bult

Het gebied vormt een apart gelegen onderdeel restant van de Deurnese Peel dat overbleef na ontginningen. Het gebied bestaat uit hoogveenrestanten, berkenbos, droge en vochtige heide.

Voor alle vermoeiden onder ons….

Grenspaal Peellimieten

Om een einde te maken aan de grensconflicten in de Peel werd in 1716 met het Tractaet van Venlo een nieuwe grens vastgesteld door de Republiek der Verenigde Nederlanden en de koning van Pruisen. De grens werd gemarkeerd door stenen grenspalen. In de loop der eeuwen gingen die grotendeels verloren, maar door samenwerking met diverse gemeenten en andere partijen werden ze in ere hersteld en weer in het landschap zichtbaar gemaakt. De Paal tussen Broemeer en Soemeer is nog de originele paal uit 1716, waarop de andere grenspalen zijn gebaseerd.

Herdenkingskruis aan de Grotenberg

Het Herdenkingskruis aan de Grotenberg is te vinden aan de weg van Deurne naar Venray, net over de provinciegrens, de plaats waar 25 juli 1649, de kapel op de Grotenberg officieel werd ingewijd.
De noodkerk heeft bestaan tot 1672 toen er in het Brabant weer zogenaamde kerkschuren gebouwd mochten worden om het katholieke geloof uit te kunnen oefenen. Een paar jaar later werd de kapel afgebroken met toestemming van de Schepenen van Venray. In de ondergrond zijn in het verleden wel eens steenresten gevonden welke wijzen op het bestaan van het kerkgebouw. Ter herinnering aan deze periode werd in 1840 besloten een monument op te richten ter nagedachtenis aan deze noodkerk. 44 jaar later, in 1884, schreef Hendrik Ouwerling hierover: “Daar heeft men in latere tijden een zestal linde boompjes geplant, die hunne schaduw werpen over een houten kruis, waaraan een zwart bred gehecht werd, dat het volgende opschrift draagt: Dit kruis werd geplant ter gedachtenis van een kapel door Deurne op deze plaats opgericht in het jaar 1649 om tijdens de sluiting der Roomsche kerken in de Meijerij van ’s Bosch om alhier de godsdienstoefeningen te verrichten.

God is uw schepper, wees hem steeds dankbaar, God is uw vader, bemin hem ten allen tijde,” God is uw regter, vrees hem o christenschaar En bid, dat God u geleide in Peel of in heide Offer hier tot lafenis van de zielen in het vagevuur.

Voor het kruis bevonden zich eene knielbank en een offerstok en waarvoor de bijdragen dienen, welke er in gestort worden, zegt ons de laatste regel van het opschrift.”

We wandelen verder langs de Peel-Raamstelling, welke zich bevind langs het Peelkanaal of het Defensiekanaal, richting hey eindpunt van deze etappe, Griendtsveen.

De Peel-Raamstelling liep vanaf de Belgische grens bij het dorp Dorplein tot aan Grave. De stelling was een echte waterlinie: een aaneengesloten strook van inundaties en versperringen. De stelling maakte gebruik van bestaande wateren, zoals de Raam en het Kanaal van Deurne, en van de drassige Peel. Bovendien werd tussen Mill en Griendtsveen het Defensiekanaal gegraven. Achter de natte versperringen lag een linie van kazematten. Het merendeel daarvan was van het model S, B of G. Bij Nederweert, een knooppunt van wegen en kanalen, werden nog vijf zware rivierkazematten aangelegd. De ruimten tussen de kazematten langs het Defensiekanaal werden verder afgesloten met prikkeldraadversperringen. Achter het Defensiekanaal kwamen nog mijnenvelden, loopgravenstellingen, commandoposten en afwachtingsdekkingen. Op 10 mei 1940 werd de Peel-Raamstelling verdedigd door de Peeldivisie: zes bataljons infanterie en een verouderde afdeling lichte artillerie. In de vroege ochtend van 10 mei brak een pantsertrein met troepen bij Mill door de stelling, zodat de eenheden die daarna in de rug konden aanvallen. Door daadkrachtig optreden van de Nederlandse artillerie en een regiment Huzaren-Motorrijders werd voorlopig erger voorkomen. Maar de commandant van de Peel-Raamstelling was al tot de conclusie gekomen dat de doorbraak bij Mill definitief was en het niet verantwoord was langer te wachten met terugtrekken. De Nederlandse troepen trokken zich vervolgens dan ook terug tot achter de Zuid-Willemsvaart. Het Defensiekanaal is nog grotendeels aanwezig en daarlangs liggen nog vele kazematten van het model S en B. De G-kazematten zijn meestal verdwenen, doordat de gietstalen koepels al in de oorlog door de Duitse troepen tot schroot zijn verwerkt.

Heidsche Peel

Op de route langs het kanaal vinden we ook een waarschuwing betreffende de aanwezigheid van bevers en de bijbehorende beverburchten. De aanwezigheid van bevers is langs het kanaal goed te zien! Jammer genoeg geen bevers te zien.

Griendtsveen

Griendtsveen is o.a. bekend door de schrijver Toon Kortooms die hier heeft geleefd en er is begraven. Zijn vader beheerde een turfstrooiselfabriek en veenderij. Op de lagere school in Griendtsveen bleek zijn schrijftalent, toen hij elke opstelwedstrijd won.

Griendtsveen ligt aan de Peel-Raamstellingen daarbij behoorde ook een opslagplaats voor munitie.

De kerk van Griendtsveen
De pastorie
De school
Het klooster
Het postkantoor
De brug over de Helenavaart met daarachter Herberg de Morgenstond.

Jan van de Griendt, stichter van Helenaveen, had 2 zonen, Jozef en Eduard. Jozef volgt zijn vader in 1884 op als directeur van ‘Maatschappij Helenaveen’. Na een conflict met de commissarissen van de Maatschappij vraagt hij aan de gemeente Horst hem veengrond te verkopen. In januari 1885 koopt hij 410 ha veen van Horst voor € 59.899,-. Samen met Eduard richt hij in 1885 de ‘Maatschappij Griendtsveen’ op. De gebroeders starten dan de exploitatie van twee turfstrooiselfabrieken in Griendtsveen. Als uitvloeisel van de bedrijfsactiviteiten ontstaat het dorp Griendtsveen. Meteen in 1885 worden de eerste arbeidersketen en arbeiderswoningen gebouwd, waarvan de kwaliteit zonder meer slecht was. Drie jaar later bouwt de Maatschappij onder meer een winkelnering en een café.

Uit ‘Dit Zwarte Goud’ van Toon Kortooms:
Toen de oude Lord aan onze kant van het kanaal de twaalf apostelwoningen had neergezet, groeide daar een klein gehucht, een vlek, een buurtschap van het dorp. Er vestigde zich, door de oude Lord daartoe aangezocht, een kruideniertje en er kwam een café. Geleidelijk aan breidde het gehucht zich uit.

Kerk, pastorie, school en klooster staan naast elkaar in het dorp. Daartegenover staat het postkantoor en weer daarnaast de herberg. Deze herberg staat er al sinds 1890. Toentertijd was de herberg al een belangrijke ontmoetingsplaats voor de dorpelingen en gaf ze onderdak aan reizigers en handelslui.
De herberg was, net als het dorp, lange tijd eigendom van de ‘Maatschappij Griendtsveen’. De uitbaters waren dan ook tot 1962 in dienst van die Maatschappij.
De dorpelingen, die voorheen ook in dienst waren van de Maatschappij, troffen elkaar van oudsher in de herberg. Ze dronken hier hun borrel en kochten hun fles ‘snevel’ (jenever) voor thuis. Het leven in de Peel was hard en de mensen leidden een zwaar leven. Ellende moest dan ook vaak worden weggedronken… Vooral als het uitbetaaldag was…

Boswachterij de Rips – Griendtsveen. Een wandeling van 17,4 km.