Etappe – 4; deel – 2
We beginnen deze wandeling op het tolplein van de Westerscheldetunnel. We wandelen via ‘s-Heerenhoek richting Nisse en verder richting ‘s-Gravenpolder. Onderweg passeren we o.a. de Zwaakse Weel.
Tolplein Westerscheldetunnel
De Westerscheldetunnel heeft een lengte van 6,6 km en vormt de verbinding tussen Ellewoutsdijk op Zuid-Beveland en Terneuzen in Zeeuws-Vlaanderen en is daarmee de langste tunnel voor het wegverkeer van Nederland. De Westerschelde tunnel is een van de weinige tolwegen in Nederland. Het diepste punt bereikt de tunnel onder de Pas van Terneuzen, 60 meter onder waterniveau. De Westerscheldetunnel is een geboorde tunnel en bestaat uit twee buizen met een diameter van 11 meter die met een tunnelboormachine gegraven zijn. Elke buis heeft ruimte voor twee rijstroken. Er is geen vluchtstrook aanwezig. Om de 250 meter zijn de tunnelbuizen aan elkaar gekoppeld door zogenaamde dwarsverbindingen. In geval van een calamiteit worden deze dwarsverbindingen ontgrendeld, zodat personen in de tunnel kunnen vluchten naar de andere, veilige buis. De tunnel werd geopend op 14 maart 2003
Verder wandeland langs de Paardegatse watergang zien we in de verte de toren van de Rooms-Katholieke kerk van ‘s-Heerenhoek.
Katholiek bolwerk in een voornamelijk protestantse omgeving.
De watergang vormde de gemeentegrens tussen Ovezande en Borssele. Sinds 1800 treft men de naam Paardegatsche Watergang aan. Deze laatste naam ontstond doordat de watergang bij het zogenoemde Paardegat (’t paerehat) zijn beginpunt heeft.
Door de zak van Zuid-Beveland, tussen Borssele en Rilland, wordt een nieuw 380 kV hoogspanningstraject aangelegd. Het bestaande traject van 150 kV heeft zijn maximum capaciteit bereikt. De nieuwe verbinding zorgt voor meer capaciteit voor het transport van elektriciteit, onder andere voor duurzame windenergie op zee.
Het landschap wordt er niet mooier van, maar het is een noodzakelijk kwaad.
Welen in Zuid-Beveland
Er vonden – vooral van de twaalfde tot de zestiende eeuw – veel dijkdoorbraken plaats waardoor er welen ontstonden. Deze ronde kolkgaten waren zo diep dat de nieuwe dijk er rondom of buitenom moest worden aangelegd. Vooral de Zak van Zuid-Beveland is bezaaid met welen. Soms als brillenglazen bij twee welen. Soms was een gebied te groot om in te polderen en bleef er een grote kreek achter in het gebied, zoals de Zwaakse Weel .
Het Schouwersweel
Bij dijkdoorbraken kolkt het water met grote kracht het achterliggende land binnen, waardoor diepe kolkgaten ontstaan. De Schouwersweel, ook wel Doolman genoemd, is de stille getuige van de vroegere dijkdoorbraak.
Wandelen langs de Schouwer-Weelse watergang richting Nisse
Tussen het eiland Heinkenszand en Zuid-Beveland liep een smalle getijdengeul, deze werd Schouwersgeul of Hasekreek genoemd.
Nisse
De gotische kerk dateert uit de vijftiende en de toren uit de veertiende eeuw.
Beschrijving Nisse uit 1846: Het dorp Nisse, ook wel Ter-Nisse of Der-Nisse, oorspronkelijk echter Gervarsnisse,.
De benaming Nisse, waarvoor men thans het schor zou zeggen, duidt reeds aan, dat het eene aanslibbing tegen andere gronden was. De voormalige zeedijk, voor welken het oprees, is nog overig in de zoogenoemde Vijfzode- of Loijven-dijk, die bij den watervloed van 1350, toen ook de dijk tegen den Loijven-, in de wandeling Lowijsen-polder, doorbrak en de Nisse onder liep, nog het Breede beveiligde. Het is een groot en fraai dorp, in de gedaante van een langwerpig vierkant. Het plein, met schoone boomen bezet, heeft in het midden eene goede pomp en eene waterput, en is aan drie zijden met huizen bezet. De zuidelijke kant wordt ingesloten door de ruime en fraaije kruiskerk, welke eenen hoogen toren naast zich heeft.
Nisse heeft een prachtig dorsplein. Er omheen staan fraai gerestaureerde woningen. Op dit plein staat een ‘vaete’, een vroegere drinkplaats voor het vee. Ook vindt u er een muziektent en een dorpspomp uit 1750.
Mariakerk
De Hervormde kerk vindt haar oorsprong in de 14e eeuw. Het gebouw bestaat uit een eenbeukig schip, een lager koor uit de 15e eeuw; en twee dwarsschepen uit het begin van de 16e eeuw. Het oudste deel van de kerk is de toren. Deze dateert uit de 14e eeuw en is het enige overblijfsel van de voorganger van de huidige kerk. Het is een hoge, slanke toren met rode luidgaten en een hoektorentje uit 1922. De kerk is voor de Reformatie gewijd aan Maria, moeder Gods, moeder van Christus.
Het heggenlandschap de Poel rondom Nisse met zijn meidoornhagen
Natuurgebied De Poel is een uniek stuk ‘oudland’ met veel hoogteverschillen, poelen en heggen maar ook met sloten en kreken die nog sporen dragen van de in- en uitstromende zee. De onderste laag veen was vroeger doordrenkt met zout water en werd daarom tussen de 14de en 16de eeuw gebruikt voor zoutwinning. Doordat zout in de ondergrond werd gewonnen na afgraving van veen, ontstonden grillige kavelgrenzen en hobbelige, soms bol ogende perceeltjes. Net als de bomendijken op oude grenzen van gemeenten of boerenmarken, gemarkeerd door zogenaamde scheilindes in plaats van de gebruikelijke populieren.
De Zwaakse Weel
Natuurgebied de Zwaakse Weel dankt zijn naam aan de Zwake: het restant van een oude kreek in de polders van Kwadendamme. Lang geleden zag het landschap van de Zwaakse Weel er heel anders uit. De Zwake was toen nog een brede vaargeul tussen de Schenge en de Westerschelde. Grote schepen voeren er naar Antwerpen en terug. Toen men in de middeleeuwen begon met inpolderen, bleef er alleen een smalle kreek over. Met als gevolg dat schepen richting Antwerpen voortaan over de Westerschelde voeren.
Een weel is een groot kolkgat dat ontstaat door een dijkdoorbraak. De Zwaakse Weel verwijst naar de weel die ontstond nadat in de zestiende eeuw de dijken van de Zwake doorbraken tijdens hevige stormen.
Het Zeeuwse trekpaard
Natuurgebied Zwaakse Weel.
Stoomtrein Goes – Borssele
In de jaren twintig van de twintigste eeuw werden door de Spoorweg-Maatschappij Zuid-Beveland vanuit Goes enkele tramlijnen aangelegd. Deze werden geopend in 1928 en met motorrijtuigen geëxploiteerd. Al na enkele jaren werd het reizigersvervoer gestaakt. Goederenvervoer bleef bestaan. De lijnen naar Wemeldinge en Wolphaartsdijk werden in 1942 opgeheven en opgebroken. De lijnen naar Hoedekenskerke en Borssele (gemeente Borsele) bleven tot 1972 voor goederenvervoer in gebruik. De westelijke lijn van ‘s-Heer Arendskerke in de richting van Borssele werd uitgebreid tot havenspoorlijn (Oude Sloelijn) naar het Sloegebied en werd bereden door goederentreinen, maar is na ingebruikneming in 2007 van de Nieuwe Sloelijn opgebroken.
Verder door de natuur van de Zwaaksche Weel.
Molen de Korenhalm ‘s-Gravenpolder
In 1345 vroeg de weduwe Durf Pieter Simonse aan de Graaf om vrijstelling van de rente op de molen van Voirtrappen. Deze molen was een standerdmolen, afgebeeld op oude gravures. Hij stond nabij de plaats van de huidige molen op een tegen de dijk aangelegde molenberg, soms de meulberg genoemd. Omstreeks 1862 moet de molen vervangen zijn door een stenen grondzeiler, want in dat jaar had molenaar Adriaan Verhage een kapitaal van ƒ 3000 geleend. En in een verkoopadvertentie van 27 oktober 1865 stond dat de molen sedert weinige jaren nieuw gebouwd was.
Protestantse Maartens kerk ‘s-Gravenpolder – Baarland
De Sint-Martinuskerk of Maartenskerk is een protestantse kerk in ‘s-Gravenpolder. De kerk, daterend uit de 14e eeuw werd gebouwd in gotische stijl en werd in de 15e en 16e eeuw uitgebreid tot de huidige kruiskerk. De bovenbouw van de toren werd vernieuwd in de 19e eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de strijd in Zeeland werd de kerk zwaar beschadigd. In 1957 werd begonnen met de restauratie van het kerkgebouw waarbij de toren werd hersteld naar de oorspronkelijke bovenbouw.
‘s-Heerenhoek – ‘s-Gravenpolder. Een wandeling van 22,3 km.
Een Zeeuw in Bergen 