Groene wissel Arnhem
Een wandeling door de vele landgoederen en parken aan de noordkant van Arnhem. We wandelen door maar liefst tien schitterende landgoederen en parken: Groot Klimmendaal, Mariëndaal (met de befaamde Groene Bedstee), Boschveld, Lichtenbeek, Hoog Erf, Warnsborn, Schaarsbergen, Gulden Bodem, Zijpendaal (met kasteel) en tot slot het prachtige park Sonsbeek met het schitterende landhuis, hertenpark, de vele vijvers, fonteinen, waterval en 2 watermolens.
Mariëndaal
Mariëndaal is een van de landgoederen die is ontstaan vanuit de voormalige gronden van het augustijnenklooster Mariënborn. Mariëndaal bevindt zich op de zuidelijke helling van de Veluwse stuwwal ten noordwesten van Arnhem. Het landschap heeft grote hoogteverschillen en omvat een groen coulisselandschap.
Sprengen in Mariëndaal.
Een spreng is een gegraven bovenstroom van een beek met als doel meer water beneden in de beek te krijgen. De meeste sprengen zijn gegraven in de 16de of 17de eeuw, met schop en kruiwagen, om een watermolen benedenstrooms van voldoende water te voorzien. Daartoe zochten de gravers de richting van waterstroompjes in een beekdal op en groeven dan verder achterwaarts en zo diep dat het grondwater de spreng in ging stromen. Ook zijstroompjes werden achterwaarts uitgegraven. Ze groeven net zo lang en net zo ver door tot de beek voldoende water had voor de molen verder beneden. Het hoogste punt van de spreng, de bron zeg maar, heet de sprengkop. Dit is vaak een ronde kom, een klein vijvertje, waar de spreng begint. Hier vind u meer informatie over “Sprengen”
Slijpbeek
De Slijpbeek of Klingelbeek is een spreng die ontstaat op het landgoed Mariëndaal.
De Groene Bedstee.
Bij het landgoed Mariëndaal hoort de Groene Bedstee, een tunnelvormige beukenhaag van ruim 300 meter lang. De haag is in 1865 aangelegd. Rijke dames wilden graag wandelen zonder gezien te worden door de begerige ogen van mannen. Daarnaast wilden ze zo min mogelijk bruin worden; dat was iets voor boerenmeiden die op het land moeten werken. Een blanke huid was in die tijd een teken van welvaart.
Zo’n soort dichte beukenlaan heet ook wel ‘berceau’. In Nederland zijn daar nog een paar van bewaard gebleven, vooral in het noorden van het land.
Grenspalen uit 1756 op landgoed Mariëndaal.
Landgoed Lichtenbeek en Boschveld
Foto recht is het oude koetshuis van landgoed Lichtenbeek.
Toegangskolom landgoed Boschveld
De huidige landgoederen zijn pas na de 17e eeuw aangelegd. Toen kwamen de gronden in particulier bezit. De eerste sporen van bewoning zijn veel ouder. Op Lichtenbeek en het naastgelegen Boschveld liggen drie grafheuvels van ongeveer 4000 jaar oud.
Twee wit geschilderde gietijzeren HEKPALEN met opschrift WARNSBORN uit omstreeks 1870. De posten werden geplaatst aan weerskanten van de wegen die toegang verlenen tot het landgoed. Staan op een gemetselde sokkel. De posten bestaan uit een cilindervormig lichaam met vier colonetten en staan op een achtzijdig geprofileerd basement. Aan de bovenzijde een dito dekstuk dat aan de bovenzijde licht conisch toeloopt met aan de voorzijde de vermelding ‘Warnsborn’.
Hoog Erf
Boerderij ‘Het Hoog Erf’ was een van de oude kernen van het landgoed waaruit later Warnsborn is ontstaan. Ter plaatse stond in de 17de eeuw een boerderij. Deze of een latere ging in de Tweede Wereldoorlog verloren, waarna zij in 1947-1948 werd herbouwd
Op Warnsborn liggen een aantal sprengen. Er ontspringen beekjes die opvallend genoeg naar het noorden stromen, en niet naar de rivier in het zuiden. Na een aantal vijvers en plassen verdwijnt het water weer in de grond.
Het 19e-eeuwse landhuis brandde in 1945 af. Het werd vervangen door het huidige hotel Groot Warnsborn.
In het Arnhemse stadspark Gulden Bodem staat een monument van de IJslandse kunstenaar Sigurdur Gudmundsson. Het beeld staat precies op de plek waar het voormalige jachthuis van de rijke Arnhemse familie Brantsen stond.
Huis Zypendaal
Het huis werd in de jaren 1762 – 1764 gebouwd voor de belangrijke Arnhemse regentenfamilie Brantsen, waarvan de volgende generaties Zypendaal tot 1926 zouden blijven bewonen. Omstreeks 1760 liet mr. Hendrik Willem Brantsen het oude huis Zypendaal afbreken, dat op vrijwel dezelfde plaats gebouwd was in 1650. De Arnhemse stadstimmerman Hendrik Viervant kreeg de opdracht een nieuw huis te bouwen. In 1867 werden het koetshuis en de oranjerie gebouwd naar ontwerp van F.W. van Gendt J. Gzn. In 1883 – 1884 vond een belangrijke verbouwing plaats. De bekende architect P.J.H. Cuypers maakte het verbouwingsplan, dat onder meer voorzag in een hoge toren aan de voorzijde van het huis. Zijn plan is slechts ten dele uitgevoerd. Aan de achterzijde werd een eenvoudige toren opgetrokken en aan de voorzijde werd slechts een vestibule toegevoegd.
Sculptuur Asklepios, Hygieia en Telesphoros
Tuinbeeld, in de jaren zestig van de twintigste eeuw geplaatste 18de-eeuwse marmeren beeldengroep op sokkel, voorstellende Asklepios, Hygieia en Telesphoros. Het beeld stond omstreeks 1900 bij Rhederoord, eveneens Brantsen bezit. Het beeld staat op de dam tussen de beide spiegelvijvers ten zuiden van het huis Zypendaal. Asklepios was de god der geneeskunde; zijn dochter Hygieia de godin van de gezondheid en zijn zoon Telesphoros de god van de genezing. Het beeld staat op een marmeren sokkel met geprofileerd basement met pilastertjes op de hoeken en afgesloten met een geprofileerde dekplaat. De naakte bebaarde Asklepios zit op een rotsblok. tegen hem aan staat Hygieia, gehuld in een geplooid kleed met in haar armen de kleine Telesphoros. Aan de voeten van Asklepios en Hygieia liggen twee verstrengelde slangen.
Gouveneurshuisje
Dat huis was destijds neergezet als schooltje ten behoeve van zeven van de acht kinderen Brantsen. Die kwamen daar dagelijks om door een huisleraar te worden onderwezen. De familie Brantsen was lange tijd eigenaar van de buitenplaats.
Oranje oesterzwam
Bakermat van Johan Creten
Stille vijver in park Sonsbeek
Johan Creten heeft de Bakermat in 2008 gemaakt. Voor Johan Creten heeft
grandeur alles te maken met vakmanschap, traditie en symboliek.
Grandeur is een oergevoel, dat letterlijk teruggaat op de bakermat
van onze menselijke beschaving. Creten liet door ambachtelijke
mandenmakers een bakermat – een soort mand waarin kraamvrouwen vroeger hun kind zoogden en verzorgden – en drie bijenkorven – met ingevlochten ‘gezichten’– vlechten. Vervolgens werden
deze tenen manden in goud glimmend brons gegoten. Tijdens de
Sonsbeektentoonstelling leefden in de goudkleurige bijenkorven
ongeveer 150.000 bijen. De bijen staan voor de gemeenschap en de
scheppende energie die voortkomt uit samenwerking.
Foto links: De iconische Stadsvilla Sonsbeek, staat in Arnhem ook wel bekend als ‘De Witte Villa’, en bevindt zich boven op de hartjesberg in het Sonsbeek park. Het pand werd in 1744 gebouwd in opdracht van de familie van Bayen die vanuit Batavia (Nederlands-Indië) naar Arnhem trokken.
Fotorechts: Het Lorentz monument. Hendrik Lorentz werd in 1853 geboren in Arnhem. Hij was de winnaar van de Nobelprijs voor natuurkunde in 1902. Lorentz was dus een groot wetenschapper en daarmee belangrijk in de wereld van de natuurkunde in zijn tijd.
Bagijnemolen
Voor het eerst is rond 1404 iets bekend over de St. Agnieten-Begijnenwatermolen. Deze korenwatermolen behoort aan het Agnietenconvent, een nonnenklooster van de Augustijnenorde, dat aan de Beekstraat is gelegen. In het kloostercomplex wonen begijnen; vrouwen die geen kloostergelofte (zoals nonnen) hebben afgelegd, maar wel de belofte hebben gedaan om kuis en gehoorzaam een godsdienstig leven te leiden. Om deze reden noemt men in de vroegere eeuwen de korenwatermolen St. Agnieten-Begijnenwatermolen. Tot in het begin van de 16de eeuw heeft de molen met een onderslagwaterrad gedraaid. Daarna met twee achter elkaar opgestelde bovenslag waterraderen. In deze periode is de koren- watermolen leenplichtig aan het kasteel Doorweerth en moet om deze reden gratis een bepaalde hoeveelheid graan malen. Tijdens de 80 jarige oorlog komt het pand in handen van de Gedeputeerde Staten van Gelderland. Tot 1913 heeft de Begijnenmolen altijd een molenfunctie gehad, daarna niet meer.
De Witte Watermolen staat op het terrein van Molenplaats Sonsbeek en is een van de oudste gebouwen van Arnhem. De molen maalt al koren sinds de 15e eeuw. Daarmee is Molenplaats Sonsbeek feitelijk het oudste industrieterrein van Arnhem. De bijzondere molen wordt aangedreven door het water van de Sint Jansbeek en produceert zo meel op 100% duurzame wijze.
De Arnhemse trolleybus is het enige nog bestaande trolleybusnetwerk in de Benelux en een van de grootste in West-Europa.
Centraal station Arnhem.
Een Zeeuw in Bergen 