Etappe – 3 Oosterscheldepad
Bij aanvang van de wandeling was het nog erg nevelig. In de loop van de dag trok de mist pas verder op. We starten de wandeling in het gehucht, Terlucht. We wandelen vanaf daar verder door de polders van Zuid-Beveland over de lange dijken richting Wolphaartsdijk. Dit dorp passeren we en wandelen verder richting het Veerse Meer en de Zandkreekdam. Via de Zandkreek sluis wandelen we verder langs de Oosterschelde richting Kats. Vanaf daar naar de Oosterscheldebrug en verder naar het eindpunt van deze etappe, Colijnsplaat.
We starten de wandeling in het gehucht Terlucht nabij Wissekerke, Goes.
In 1389 bestond er in Terlucht een veer over de Schenge naar het eiland Wolphaartsdijk. Van deze verbinding getuigt de straatnaam “De oude Veerdijk”.
Planketent
Planketent is een buurtschap noordwest van het dorp ‘s-Heer Hendrikskinderen en noord van de buurtschap Wissekerke. De bebouwing bestaat uit twee huizen.
Dubbelkelk
Boerderij Landlust
Grote boerderij bestaand uit een woonhuis met vrijstaande schuur, varkenshok, tuinhuis en garage op een ruim, sober, deels door hagen omgeven erf met duidelijke scheiding tussen woon- en werkgedeelte. Het woonhuis uit 1848 is een statig gebouw met symmetrisch ingedeelde voorgevel, waarin zich een centrale ingang en vier vensters bevinden. Boven de ronde ramen en deur bevinden zich gekoppelde bogen. De enige inbreuk op de authenticiteit van de woning is een dakkapel. De schuur, die uit dezelfde tijd zal dateren, is een groot bakstenen gebouw met pannen zadeldak en drie dwarsdelen, waarvan de deuren aan de stalzijde zijn voorzien van klinketten en bovenlichten. In de andere lange gevel bevindt zich een reeks dubbele wagendeuren; van één dwarsdeel zijn hier de deuren vervangen door moderne schuifdeuren. Overigens verkeert deze schuur nog in oorspronkelijke staat. Dat geldt ook voor het varkenshok, waarvan de staat van onderhoud echter matig is. Dit is een gaaf negentiende-eeuws complex met hoge cultuurhistorische waarde.
De Oude Veerdijk
De Weel
De kreek genaamd de Weel ligt in de Heerenpolder en is een stuk cultuurhistorie van Zuid-Beveland. Deze voormalige getijdengeul is door bedijking in 1649 ingedijkt. De oude kreekloop is in het landschap nog te herkennen aan de laaggelegen graslanden. Alleen het westelijke deel van de oude getijdengeul bestaat nog uit open water, omzoomd door rietkragen.
We naderen Wolphaartsdijk en zien vanaf verre de korenmolen “de Hoop”.
De molen werd oorspronkelijk als grondzeiler gebouwd. Na een conflict over windrechten en het rooien van een bos is de molen in 1894 met 0,5 meter verhoogd en er een stellingmolen van gemaakt. Na een brand in 1993 werd de bovenkap vervangen en de romp nog eens met 70 centimeter verhoogd. Deze ingrepen maken De Hoop tot een molen met een uniek uiterlijk.
Coupure Boomdijk Wolphaartsdijk.
De tramlijn Goes – Wolphaartsdijkse Veer was een tramlijn op Zuid-Beveland. De lijn liep van Goes via Wolphaartsdijk naar het Wolphaartsdijkse Veer aan het Veerse Meer alwaar er aansluiting was op het veer naar Kortgene. De lijn was een van de drie lijnen die in 1927 werden geopend door de Spoorweg-Maatschappij Zuid-Beveland. In 1942 werd de lijn op last van de Duitse bezetter ontmanteld. De coupure in de Boomdijk is hier nog een restant van. Deze coupures waren speciaal voor de tram gemaakt en waren afsluitbaar bij storm. De coupure in de Boomdijk is gevuld met aarde, maar de stenen zijkanten zijn nog zichtbaar.
Dooldijk
De namen Dooldijk en Doeldijk werden in het verleden naast elkaar gebruikt. De oudste vermelding van de naam Dooldijk is van 1681. De naam kan grensdijk betekenen.
We passeren Wolphaartsdijk en zien vanuit de verte de kerktoren van de Protestantse Nicolaus kerk.
De huidige kerk is in 1861 gebouwd en na de Watersnoodramp van 1953 werd de kerk gerestaureerd. Het is de enige Neo-Byzantijnse (ook wel Romaanse) kerk in Nederland.
We vervolgen onze weg over de dijk richting Kwistenburg aan het Veerse Meer.
Beide zijden van de dijk liggen een stuk lager!
Kwistenburg aan het Veerse Meer
Vroeger hadden eb en vloed hier vrij spel, maar nu is de zeearm aan twee kanten afgesloten. Zout water werd brak. Het zoute water dat nu het Veerse Meer binnen stroomt, is onvoldoende om de oorspronkelijke oevervegetatie een serieuze kans te geven.
Katseveer
Voormalige aanlegplaats van een veer over de Zandkreek tussen Noord- en Zuid-Beveland; gelegen pal oostelijk van de in 1960 voltooide Zandkreekdam, in het noorden van de Wilhelminapolder, in de voormalige gemeente Kattendijke, nu in de nieuwe gemeente Goes. Het veer Katse Veer-Kats dateert van kort na de indijking van de Lodewijkspolder Wilhelminapolder in 1809. Het werd opgeheven in 1960 toen een vaste oeververbinding tussen Noord- en Zuid-Beveland tot stand kwam. Vóór 1960 vormde Katse Veer ook een belangrijke afvaartplaats van de provinciale veerboot naar Zierikzee (De Val); afstand vaarroute 11 km. Na de aanleg van de Zandkreekdam in 1960 (en vóór de openstelling van de Zeelandbrug in 1965) is de afvaartplaats voor Schouwen-Duiveland verplaatst naar de oostzijde van Noord-Beveland, bij de voormalige Al-te-Kleinpolder waar een moderne (veer-)haven was gebouwd; vaarafstand naar Schouwen ca. 6 km. Omstreeks 1866 werd het veerhuis gebouwd
Zandkreekdam
De Zandkreekdam is het 1e Deltawerk in Zeeland waarvan de bouw voltooid was. Hij sluit samen met de Veerse Gatdam het Veerse Meer af. De Zandkreekdam is in 1960 aangelegd tussen Noord- en Zuid-Beveland. In de dam bevindt zich de Zandkreeksluis voor de scheepvaart tussen het Veerse Meer en de Oosterschelde. De Zandkreekdam werd aangelegd, precies op de plek waar de vloedstromen van de Oosterschelde en het Veerse Gat elkaar tegenkwamen: het wantij. Voor de afsluiting werden 11 kleine caissons van 6 meter hoog, 7,5 meter breed en 11 meter lang gebruikt. Na de afsluiting van het Veerse Meer door de Veerse Gatdam was er geen eb en vloed meer in het Veerse Meer. Het water werd brak, een mengeling van zoet en zout, waardoor verschillende planten- en diersoorten verdwenen. In 2004 werd daarom de Katse Heule in de Zandkreekdam aangelegd, vernoemd naar het nabijgelegen dorp Kats en het Zeeuwse woord voor waterdoorlaat: ‘heule’. Er werden een paar caissons verwijderd en er werd een open verbinding tussen het Veerse Meer en de Oosterschelde aangelegd. Hierdoor komt weer meer zoutwater het meer binnen.
Via de dam verlaten we Zuid-Beveland en wandelen Noord-Beveland binnen. We wandelen verder langs de Oosterschelde richting Kats.
Landbouwhaventje van Kats
Het oude haventje van Kats, gelegen ten zuiden van het dorp aan de Zandkreek. Nu een verstild plekje waar maar weinigen komen, maar ooit een levendig getijdenhaventje, aangelegd tegen de in 1853 bedijkte Leendert Abrahampolder. Het raakte in 1960 na de afdamming van de Zandkreek in onbruik.
Katse rak of Katse Gat
Voormalig vaarwater in de omgeving van Kats; het liep ten oosten van Noord-Beveland, tussen dit eiland en de Katsplaat en werd in 1853 bedijkt in de Leendert-Abrahampolder. Een (verdwenen) kreek in de polder was een overblijfsel van het Katse Rak. De naam Rak (Rek) duidt op een ‘gerekt’, recht stuk water. Nog een klein restant van de Katse Kreek is terug te vinden in de Leendert-Abrahampolder. Het is een breed kreekrestant, moerassig met een stukje bos.
Kats is een zogenaamd “Voorstraatdorp”. Dit type dorp is ontstaan aan het begin van de inpolderingen van het z.g. nieuwland (alle inpolderingen na 1600).Kenmerk van een voorstraatdorp is een hoofdstraat waaraan zich aan het ene einde de kerk en aan het andere einde de haven bevindt. Aan de havenkant bevindt zich ook de coupure. Andere straten liggen ofwel evenwijdig, ofwel haaks op deze hoofdstraat. Oh ja, Asterix is blijkbaar ook ooit in Kats geweest, hij heeft een menhir laten slingeren
De Katse kerk met pastorie.
Het wit gepleisterde kerkgebouw stamt uit 1659 en werd in 1870 ingrijpend veranderd met de aanbouw van de toren. In 1951 kreeg de toren zijn huidige aanzien. In de toren hangt een klok uit 1757. De consistorie ontstond in 1889. De voormalige pastorie is gebouwd in 1876 op de plaats van de oude pastorie, die in eigendom was van de Ambachtsheren van Cats. De nieuwe pastorie was tot aan het eind van de 20e eeuw eigendom van de Nederlands Hervormde Kerk.
Saamhorigheid
Dit beeld symboliseert de saamhorigheid van het dorp Kats. De sokkel weerspiegelt de gelaagdheid van de bevolking door de eeuwen heen.
Van herder naar verder
De schaapherder links staat symbool voor de eerste bewoner van Kats in1598. De beeldengroep rechts symboliseert de moderne tijd (1998) en de saamhorigheid van het dorp Kats
Toegangshek begraafplaats Kats.
Zonnewagen
Vanuit Kats gezien gaat op de langste dag van het jaar de zon onder aan het einde van de Noordlangeweg.
De verwaarloosde werkhaven van Kats.
Voor de bouw van de Zeelandbrug werd bij Kats een werkhaven aangelegd met twee grote portaalkranen, waar de brugelementen werden gebouwd. Maar inmiddels woekert hier op het terrein het onkruid en heeft de natuur bezit genomen van de werkplaats.
Jachthaven Kats
De slikken van Kats
Viskwekerij
In grote ronde bakken op het land worden Yellowtail Kingfish gekweekt. De vis staat bekend om zijn stevige, smakelijke vlees en wordt vaak gebruikt in sushi en sashimi. Het is een roofvis die normaal in tropische wateren leeft. De vissen uit Kats kunnen ruim een meter groot worden en worden wereldwijd geëxporteerd naar restaurants en groothandels.
Zeelandbrug
De Zeelandbrug (1965, aanvankelijk Oosterscheldebrug) is een verkeersbrug met een totale lengte van 5022 meter. Hij verbindt Noord-Beveland met Schouwen-Duiveland. De brug werd gebouwd op initiatief van de Provincie Zeeland. In 1962 besloten Provinciale Staten dat er een brug gebouwd moest worden. Het idee was om een snelle verbinding te maken tussen Schouwen-Duiveland en Midden-Zeeland. Nog preciezer: om een verbinding te maken met het zeehavenindustriegebied Vlissingen-Oost, dat toen in ontwikkeling was. Ook was de bouw van de Deltawerken in die tijd nog in volle gang. Maar de Provincie wilde niet wachten totdat de dam in de Oosterschelde waarover een weg zou komen klaar was. Van een stormvloedkering die water doorlaat was toen nog geen sprake. In 1987 was de dam uiteindelijk klaar. De Zeelandbrug was toen al ruim twintig jaar in gebruik. De Zeelandbrug is een bouwwerk van ongeveer vijf kilometer lang. Bij de opening door Koningin Juliana op 15 december 1965 was het de langste brug van Europa. Inmiddels is dat niet meer zo
We wandelen verder richting Colijnsplaat.
In de verte zien de “de Oude Molen” van Colijnsplaat
Het Monument voor de Verdronken Dorpen
Nergens langs de Noordzeekust vind je zoveel verdronken dorpen en verdronken land als in Zeeland. Overstromingen en het verlies van land en dorpen is hier van alle tijden. Ter herinnering aan de verdronken dorpen vind je iets ten oosten van Colijnsplaat op de Oosterscheldedijk het Monument voor de Verdronken Dorpen. Het monument vestigt de aandacht op kerkdorpen die als gevolg van watervloeden zijn verdwenen. Dagelijks is hier om 11.34, 14.04 en 15.30 uur (de tijdstippen verwijzen naar jaren van grote overstromingen) een geluidscompositie te horen. Op de traptreden naar het water lees je de namen van verdronken dorpen en enkele, altijd actuele, dichtregels naar aanleiding van de Sint-Elisabethsvloed: ‘Het geldt voor nu, het geldt voor later. Wantrouw de macht van wind en water.’ Al in de Romeinse tijd gingen er gebieden verloren. Het ooit zeer welvarende Ganuenta ligt nu ter hoogte van Colijnsplaat op de bodem van de Oosterschelde, maar was destijds een belangrijke transporthaven. Men aanbad er de godin Nehalennia. Er zijn in de Oosterschelde resten gevonden van een heiligdom dat aan haar was gewijd. Zeeland telt zo’n 200 verdronken dorpen. Het gros ging in de late middeleeuwen verloren (zo tussen 1000 tot 1500 na Christus – alleen al tussen 1134 en 1530 waren er meer dan 45 stormvloeden).
Colijnsplaat
In Colijnsplaat zien we o.a. het praetuus op de dijk, de oude haven en het oude veerhuis.
Tijdens de watersnood van 1953 probeerde een aantal mannen de vloedplanken en steunbeer die door het hoge water dreigden te bezwijken tegen te houden. Een door de storm losgeslagen vrachtschip kwam als golfbreker voor de coupure terecht en behoedde zo Colijnsplaat voor een overstroming. Deze gebeurtenis staat bekend als ‘het wonder van Colijnsplaat’. Een monument uit 1993 met de naam “Houen Jongens” herinnert aan deze gebeurtenis.
De Voorstraat
Ook Colijnsplaat is een zgn. voorstraatdorp. De haven aan de ene zijde en de kerk aan de andere zijde.
Johannis de Rijke
In Nederland is het niet algemeen bekend en zelfs in Zeeland niet, maar Colijnsplaat is de geboorteplaats van iemand die tot de dag van vandaag vereerd wordt door Japanners. Johannis de Rijke verzette daar in de negentiende eeuw grootse werken waarmee de bereikbaarheid van havens werd verbeterd en overstromingen werden voorkomen terwijl Japan de kennis om dit te doen nog niet zelf in huis had. Als ingenieur in Japanse dienst verbeterde De Rijke de bereikbaarheid van de havens van Tokio en Yokohama. Samen met zijn collega George Escher maakte hij plannen voor het verbeteren van de bevaarbaarheid van een aantal Japanse rivieren en ze zorgden ervoor dat de grote stad Nagoya dankzij kanalisering van een rivier niet meer overstroomde. Ook deed De Rijke onderzoek naar banjirs (hevige watervloeden die van de bergen afspoelen) en maakte hij plannen om deze tegen te gaan.
Wandeling Terlucht – Colijnsplaat. Een wandeling van 22,8 km.
Een Zeeuw in Bergen 