Een Zeeuw in Bergen

Pelgrimspad deel – 1; etappe – 6

We wandelen deze etappe vanaf Haastrecht langs de rivier de Vlist richting Groot-Ammers. We wandelen langs Het Doove Gat, passeren het dorp Vlist, het buurtschap Bonrepas en verder richting Schoonhoven. In Schoonhoven nemen we de pont over de rivier de Lek en wandelen dan verder richting het buurtschap Liesveld en het eindpunt van deze etappe, Groot-Ammers.

We beginnen deze etappe in Haastrecht nabij het voormalige raadhuis.

Het pand dateert gedeeltelijk uit het begin van de zeventiende eeuw en diende eerst als gemeentehuis van de voormalige gemeente Haastrecht.

Het beeld “Schaatser” verwijst naar Hein Vergeer en Leo Visser, beiden geboren in Haastrecht, beiden schaatsers en beiden wereldkampioen geweest.

De Mops

“De mops” is een uitbeelding van een zekere heer Janssen, een bekende Haastrechtse visser, bijgenaamd “de mops” omdat hij tijdens de kermis in Haastrecht graag rolmopsen at.

Gemaal De Hooge Boezem achter Haastrecht

Gemaal De Hooge Boezem is een stoomgemaal in Haastrecht. Het gemaal werd in 1872 gerealiseerd gebouwd om de afwatering van de Lopikerwaard via de Vlist op de Hollandse IJssel te mechaniseren om te kunnen blijven wonen en werken onder zeeniveau.

Hofje van Zijll van den Ham

Het Hofje van Zijll van den Ham is een klein complex dat bestemd was voor de huisvesting van “behoeftigen” in Haastrecht. Het hofje kon in de tweede helft van de negentiende eeuw gesticht worden door de hervormde diaconie van Haastrecht met behulp van een legaat van tienduizend gulden. Dit legaat werd in 1864 verstrekt door de in Haastrecht geboren Hijmen Bart van Zijll van den Ham. Het hofje werd bestuurd door de predikant, twee ouderlingen en twee diakenen van de hervormde kerk. Volgens de reglementen waren de bewoners verplicht om in een goede verstandhouding met elkaar te leven en voor elkaar te zorgen bij ziekte zonder daarvoor betaald te worden.

St. Barnabas kerk

 De hui­dige St. Barnabas­kerk werd gebouwd van 1852 tot 1854 en staat op een plek waar vroeger een katholieke ‘schuilkerk’ was, welke buiten het centrum van Haastrecht stond.

Het Doove Gat.

Het “Doove Gat” is een natuurgebied ten ZO van Haastrecht. De officiële naam van het gebied is “Hoge Boezem Achter Haastrecht”. Deze naam houdt verband met de functie van het gebied tot het begin van de vorige eeuw, namelijk een hoge boezem – hoger dan de lage boezem, de rivier de Vlist – waarin het overtollige water van de Lopiker- en Krimpenerwaard werd gemalen voordat het via een sluis in de Hollandse IJssel werd geloosd. Deze functie verviel in 1914 toen een stoomgemaal het water van de Vlist in de Hollandse IJssel ging malen. De naam het “Doove Gat” is afkomstig van de gelijknamige kwelsloot langs de Oostelijke kade van de Hoge Boezem.

In dit gebied staat ook de Boezemmolen nr. 6. Het is een ronde stenen molen met een uitgesproken klokvorm. Met een vlucht van meer dan dertig meter is dit de molen met de grootste vlucht van Nederland. De molen is de zesde in een serie van in totaal zeven boezemmolens die de boezem van het westelijk deel van de Lopiker- en het oostelijk deel van de Krimpenerwaard bemaalden. Het water werd door deze molens van de Vlist naar de Hooge Boezem uitgeslagen. De boezemmolens, oorspronkelijk alle wipmolens, zijn in de loop der jaren vanaf 1486 gebouwd.

De Vlist

De Vlist is een veenrivier en werd vroeger gebruikt als boezem voor de polders rondom het riviertje, er stonden dan ook veel molens voor het verpompen van het water aan de oevers van de rivier. Vroeger werd de Vlist gebruikt voor transport van goederen, met name van Schoonhoven naar Utrecht. Tegenwoordig heeft de rivier vooral een toeristische functie. 

De Twee Waarden, brug over de Vlist

Het riviertje de Vlist ligt op de grens van de Lopikerwaard en de Krimpenerwaard. 

Mooie eeuwenoude boerderij langs de Vlist

Verontwaardigde boeren hebben een een eigen vrijstaat in het leven geroepen in de Krimpenerwaard. Het was een protestactie van boeren in de regio die hiermee zich afzetten tegen de stikstofplannen van de overheid. Op een ludieke manier riepen zij zo de onafhankelijkheid van Boerenlanden uit. In plaats van de sterren van de Europese vlag staan er gele houten klompen op de stickers.

De IJsclub van Vlist

Even uitrusten bij Kees en Lenie.

Op een mooi eilandje staan allemaal (wandel)bankjes tussen oude fruitbomen.

Een krukhuisboerderij of krukboerderij is een boerderij met een dwars geplaatst voorhuis. Vaak is dit voorhuis, het woongedeelte van een boerderij, bij een krukhuisboerderij van een verdieping voorzien. Voor de bedrijfsvoering is een krukhuis niet nodig, het is veelal een teken van welstand. 

Het dorp Vlist

Links het voormalige raadhuis dateert uit 1911 en is gevestigd aan Oost Vlisterdijk 36. Het (voormalige) gemeentewapen is nog op de gevel aanwezig. Rechts molen De Bachtenaar. De huidige molen werd waarschijnlijk gebouwd in 1714. Oorspronkelijke bestemming was het bemalen van de polder Bergambacht op de Vlistboezem. Deze polder werd – tot de ingebruikname van een mechanisch gemaal in 1926 – tevens op de Lek bemalen door twee ondermolens en één bovenmolen. Tot 1917 kon bovendien nog een bovenste molen worden ingeschakeld. Tot 1879 maakte de Bachtenaar deel uit van een gang van molens, die uitmaalden op de Hollandse IJssel.

Koeneschans

De Koeneschans is een voormalig schanseiland in het veenriviertje de Vlist. Oorspronkelijk bevonden zich op de Koeneschans aarden wallen, die in de loop van de 19de eeuw zijn afgegraven. In het Rampjaar 1672 werd ons land van alle kanten aangevallen. Om Holland te verdedigen werd de Oude Hollandse Waterlinie in werking gesteld: grote delen van het land rondom de linie werden daarbij kniehoog onder water gezet. Op die manier konden vijandelijke legers niet door het water lopen en er ook niet met zwaarbeladen boten doorheen varen. De Koeneschans bood de verdedigers een droge plek, waarvandaan ze de hoger gelegen wegen en kade konden controleren. Het systeem van de Oude Hollandse Waterlinie bleek in 1672 te werken: Holland bleef gespaard. 

De “Snoek”.

De DS werd op 6 oktober 1955 gepresenteerd op de autosalon van Parijs en sloeg in als een bom (‘La Bombe Citroën’). In het voorafgaande decennium hadden de Franse kranten, behoudens aan de dood van Stalin in 1953, aan geen enkel nieuwsitem zoveel regels gewijd als aan dit evenement. De auto had verschillende eigenschappen en toegepaste technieken die tot dan toe nog niet in één auto waren gecombineerd. De DS bereikte bij de verkiezing van de ‘auto van de eeuw’ in 1999 de derde plaats (de Ford Model T eindigde op 1 en de Mini op 2) en werd door een panel van vooraanstaande auto-ontwerpers, aangezocht door het Britse magazine ‘Classic & Sports Car’, uitgeroepen tot ‘mooiste auto aller tijden’.

Beschilderde inrijdeuren van het koetshuis bij boerderij ‘het Witte Paard’ aan de Vlist in Bonrepas.

Bonrepas molen

Deze wipmolen is rond 1600 gebouwd. De poldermolen maalt het teveel aan water uit de polder Bonrepas en Noord-Zevender. Oorspronkelijk bevond de molen zich aan de overzijde van de Vlist. De molen maalt met behulp van een scheprad en heeft een opvoerhoogte van 1 meter. Volgens een kaart uit 1555 stond deze molen aan de Vlist bij de Koeneschansbrug, dus aan de andere kant van de Bonrepas. Deze plaats was wegens de omringende bomen en bebouwing op de duur niet echt geschikt meer, zodat een nieuwe molen werd gebouwd, ten oosten van de oorspronkelijke plek. Omstreeks 1600 heeft men deze molen verplaatst naar de huidige plaats aan de Vlist en bleef daar steeds in bedrijf. 

Schoonhoven

Schoonhoven is ontstaan aan de monding van de Zevender, een veenriviertje dat vanuit de Lopikerwaard naar de Lek stroomde. Op die plek verrees begin 13e eeuw ook een kasteel. Johannes van de Lede was waarschijnlijk de man die rond 1220 dit kasteel gebouwd heeft aan de noordkant van de Zevender of Lopikerwetering, ongeveer op de plaats waar nu de Grote Gracht ligt. Bij het kasteel ontstond toen het plaatsje Schoonhoven.  In 1589 ontstond voor het eerst het idee om grote delen van Holland tegelijkertijd te verdedigen, in plaats van het tot dan gebruikelijke systeem om per vesting(-stad) de defensie ter hand te nemen. In de Zeventiende Eeuw werd ook de Krimpenerwaard in deze Oude Hollandse Waterlinie opgenomen, waarbij Schoonhoven de belangrijkste schakel vormde. De Oude Hollandse Waterlinie, die in 1672 het leger van Lodewijk de Veertiende verhinderde Holland binnen te trekken, liep van de Zuiderzee via o.a. Woerden en Nieuwpoort naar de Biesbosch. Men liet zo´n 30 cm water op de polderweilanden lopen. Het water was onvoldoende diep om te bevaren en het doorwaden ervan was praktisch onmogelijk, mede omdat alle sloten onzichtbaar waren geworden. Schoonhoven is internationaal bekend als zilverstad. Het is een traditie die al in de Middeleeuwen begon en nog altijd bestaat. In de stad zijn vele zilversmeden, er is de Vakschool, het Nederlands Zilvermuseum. De stad staat dan ook bekend als de Zilverstad.

Stationsgebouw van de tramlijn Gouda – Schoonhoven

De Tramlijn Gouda-Schoonhoven is een voormalige tramlijn  tussen  Gouda en Schoonhoven. De stoomtramlijn werd geopend op 14 november 1914 en gesloten op 23 augustus 1942. Exploitatie en eigendom waren in handen van de Staatsspoorwegen en derhalve vanaf 1917 resp. 1938 van de Nederlandse Spoorwegen. Hoewel de lijn met lokaalspoormaterieel werd bereden was deze wettelijk gezien een tramlijn, en de lijn, de haltegebouwen en het materiaal waren dan ook van eenvoudige aard. Op last van de Duitse bezetter werd het lijntje in 1942 opgebroken. 

Van links naar rechts:

• Koningin Wilhelmina boom
• Remonstrantse kerk
• Daaf Dijkstra muziektent

De Rooms-Katholieke Sint-Bartholomeüskerk

Schoonhoven kent twee kerken die allebei de naam Bartholomeüskerk dragen. Respectievelijk een Rooms-Katholieke kerk en een Hervormde kerk. De Rooms-Katholieke kerk werd ontworpen door architect E.J. Magry, een van de belangrijkste leerlingen van P.J.H. Cuypers. De eerste steen is gelegd in april 1872, in 1873 is de kerk voltooid.

Grote of Bartholomeüskerk

De kerk werd vermoedelijk in de 13e of 14e eeuw gebouwd aan de Haven. In 1354 werd in elk geval melding gemaakt van een kerk gewijd aan de apostel Bartholomeüs. Na de Reformatie in de 16e eeuw werd het een protestantse kerk. De toren dateert uit de 15e eeuw. Omdat de toren in de loop der tijd steeds meer uit lood kwam te staan, werd begin 20e eeuw geopperd de toren te slopen. Uiteindelijk werd besloten de kerk en toren te restaureren. Bij de restauratie, die duurde van 1927 tot 1934, werden zestig betonpalen geslagen om omvallen van de toren te voorkomen. De toren staat sindsdien zo’n anderhalve meter uit het lood.

Het Gereformeerde Weeshuis

Het Gereformeerd Weeshuis, als een bewijs van de rijke geschiedenis. De geschiedenis is nauw verweven met het sociale weefsel van Schoonhoven. Al in de 14e eeuw erkende de stad de noodzaak om voor haar weeskinderen te zorgen, zij het zonder een speciaal gebouw. Aanvankelijk werden wezen ondergebracht bij pleeggezinnen, een praktijk die doorging tot het einde van de 16e eeuw. Het keerpunt kwam in 1576 toen Barend van Hoeff, een voormalige burgemeester, de helft van zijn nalatenschap schonk aan de armen van de stad na zijn dood. Deze daad van vrijgevigheid, tegen de achtergrond van de Tachtigjarige Oorlog, maakte de weg vrij voor de oprichting van een officieel weeshuis in 1581. Het oorspronkelijke weeshuis vond zijn plek in het geconfisqueerde klooster van St. Agnes. Aanvankelijk bood het onderdak aan een bescheiden groep van negen wezen, maar het aantal bewoners groeide soms tot ongeveer dertig in de daaropvolgende jaren. Het weeshuis werd beheerd door een bestuur van regenten en regentessen, afkomstig uit de elite van de stad, die ervoor zorgden dat de kinderen de juiste zorg en begeleiding kregen. In 1607 verhuisde het weeshuis naar de huidige locatie, tegenover de Grote of Bartholomeuskerk. Het gebouw, oorspronkelijk gebouwd in 1549, werd aangekocht en aangepast om zijn nieuwe functie te vervullen. Twee gevelstenen op de voorgevel markeren deze historische overgang, met inscripties die hulde brengen aan de blijvende erfenis van Barend van Hoeff. In 1863 vereisten de behoeften van het weeshuis een nieuw gebouw, wat leidde tot de oprichting van het huidige blokvormige gebouw.

Het oude stadhuis bezit een 50 klokken tellend carillon. Het oorspronkelijk in gotische stijl uitgevoerde gebouw dateert uit de 15e eeuw maar werd tijdens restauraties in 1776 en 1927 sterk gewijzigd, waardoor van het oorspronkelijke karakter weinig over is.

Voormalige Synagoge van Schoonhoven.

De eerste statuten van de Joodse gemeente dateren van 1789. Vanaf 1817 werd een bovenkamer van een huis aan de Kerkstraat als synagoge gebruikt. In 1823 werd het zeventiende-eeuwse huis Brandenburg aangekocht om tot synagoge verbouwd te worden. Door geldgebrek duurde het tot 1838 voordat de synagoge, met leslokalen, werd ingewijd. In 1868 kreeg de synagoge een nieuwe voorgevel en in 1875 werd er een mikwe in aangebracht. Gedurende de bezetting zijn alle Joodse inwoners van Schoonhoven, met uitzondering van een tweetal onderduikers, gedeporteerd en vermoord. Het synagogegebouw bleef ongeschonden, maar het interieur werd vernield. De Torarollen waren tijdig naar Amsterdam overgebracht en bleven zo gespaard. Na de oorlog is de Joodse gemeente van Schoonhoven in 1947 opgeheven en bij die van Rotterdam gevoegd.  De steen in de gevel van het gebouw verwijst naar het jaar dat de nieuwe voorgevel werd geplaatst. 5628 is volgens de joodse jaartelling gelijk aan 1868 in onze jaartelling.

Standbeeld van een arbeider die aan het wiel van een potmolen. Achter de arbeider op de brugleuning ligt een kereltje met twee verfpotten te wachten tot zijn bestelling klaar is.

De Veerpoort

De poort dankt zijn naam aan de veerverbinding tussen Schoonhoven en Gelkenes aan de overkant van de Lek. Het is de enige, van vier stadspoorten, overgebleven poort van de stad. Eind 16e eeuw werd Schoonhoven uitgebreid en werden nieuwe vestingwerken aangelegd. De Veerpoort, die daarmee binnen de wallen kwam te liggen, werd gesloopt. In 1601 werd de huidige Veerpoort gebouwd, een stuk verder richting de rivier.  De poort heeft als opschrift ANNO DOMINI 1601 – TEMPORE CLVTY BLOCKHVSII CONSVLVM (In het jaar onzes heren 1601 – in de tijd van Clutus en Blockhusus burgemeesters) op het fries aan de Lekkant.

Met de pont steken we de Lek over en wandelen verder richting Groot Ammers

Theehuis nabij Nieuwpoort

Het theehuisje werd door de gegoede poorters gebruikt om in de moestuin en bij de boomgaard meestal theedrinkend van de natuur te genieten.

We lopen verder over de graskade richting Liesveld

Koetshuis van het kasteel Liesveld. Sommige bronnen noemen het ook wel Kasteel Gelkenes, naar de naburige buurtschap.

Dit huis was een deel van het behouden gebleven 16e-eeuwse poortgebouw. Alleen het koetshuis staat er nog, met de stenen van het kasteel is de dijk versterkt

Zo zijn we aan het eind gekomen van deze etappe, Haastrecht – Groot-Ammers. Een wandeling van 16.2 km.