Pelgrimspad deel – 1; etappe – 9
In deze etappe wandelen we vanaf Gorinchem naar de Boven-Merwede, of Woerkum, zoals de vestingbewoners Woudrichem noemen, waar we de pont nemen richting Woudrichem. In Woudrichem maken we extra rondje om het oude centrum te bekijken. We vervolgen onze weg verder door de Bommelerwaard en wandelen verder langs de Afgedamde Maas naar de Wilhelminasluis. Verder over de Tussenstelling aan de Nieuwedijk richting Brakel. Het eindpunt van onze wandeling. In Brakel nemen we pont weer om onze weg te vervolgen naar huis. Tijdens deze wandeling is vooral water een steeds terugkerend fenomeen. Dit ten gevolge van de hoge waterstand in de Waal en dus ook in de Afgedamde Maas.
We starten bij het station van Gorinchem en wandelen naar de aanlegsteiger van de pont aan de Boven-Merwede naar Woudrichem.
Bij de Boven-Merwede aangekomen worden we geconfronteerd met de hoge waterstand.
Op de pont.
Vanaf de pont zien o.a. nog we de contouren van de molen “de Hoop” in Gorinchem. Nabij Woudrichem is het eerste wat we zien de historische stadshaven. De oorspronkelijke haven van Woudrichem is eeuwen geleden dichtgeslibd. Om de rivieren de ruimte te geven in een bredere bedding kwam het Hoogheemraadschap in 1995 met het lumineuze idee om de vroegere haven van Woudrichem weer op te diepen en te ‘her’graven, om zo de rivier tijdens ‘hoog water’ de ruimte te geven.
Gevelsteen in de stadsmuur bij de haven.
De tekst op de steen is als volgt: ICK LAETSE VAREN DIE VAREN LVSTEN ICK HEB GEVAREN ICK HOOP TE RUSTEN. Het is een uitspraak van berusting: ik hoef niet meer zo nodig, laat de jongeren of anderen het maar doen. Ik heb mijn deel gedaan, ik heb mijn avonturen beleefd en hard gewerkt op zee. Ik hoop nu (van mijn oude dag) te genieten en rust te vinden aan de wal.
Plaquette Brabantse Monumentenprijs.
De Brabantse Monumentenprijs is een jaarlijkse onderscheiding van de provincie Noord-Brabant voor bijzondere restauraties, herbestemmingen of het behoud van cultureel erfgoed.
Gevangenenpoort met daarnaast beeld van Jacoba van Beieren
De Gevangenpoort is de enige overgebleven waterpoort als onderdeel van de vestingwerken van Woudrichem. De poort dateert van ná 1573, het jaar waarin de stad in brand heeft gestaan. Ze behoort bij de in 1580 aangelegde omwalling. In de middeleeuwen had Woudrichem een ommuring, waarin zich vijf stadspoorten bevonden. Op de noordoosthoek van de poort bevindt zich een uitgekraagde erkertoren. In de 19e eeuw dienden de vertrekken in de poort als gevangenis. Jacoba van Beieren en Woudrichem. Jacoba van Beieren (1401-1436), gravin van Holland en Zeeland, tekende op 13 februari 1419 de ‘Zoen van Woudrichem’. Dit vredesverdrag in Woudrichem probeerde de machtsstrijd met haar oom Jan VI van Beieren te sussen door de verdeling van Holland en Zeeland te regelen. Woudrichem was strategisch belangrijk in de Hoekse en Kabeljauwse twisten, waarin Jacoba een hoofdrol speelde als erfgename van Willem VI.
Het oude centrum van Woudenberg.
Iets minder oud…
Rechts onder: De populaire SBS6-serie Dokter Tinus (2012-2017), met de eigenzinnige huisarts Martinus Elsenbosch, werd grotendeels opgenomen in de historische vestingstad Woudrichem. In de serie wordt het stadje steevast “Wourkem” genoemd. Dr. Tinus hield in dit huis zijn praktijk.
Rechts de molen “Nooit Gedacht”. Links de jachthaven aan de Afgesloten Maas.
Arsenaal Woudrichem uit 1840.
Johannes Nepomukkerk, een waterstaatskerk uit 1838
In het begin van de negentiende eeuw telde het vestingstadje Woudrichem slechts weinig katholieken, die zich moest behelpen met een noodkerk. Maar in 1836 trokken zij de stoute schoenen aan en maakten zij plannen voor een ‘echte’ kerk. De kerk werd gebouwd nadat een kleine groep Woudrichemse katholieken aan koning Willem I toestemming had gevraagd voor de oprichting van een kerk en om de te benoemen pastoor een jaarlijks traktement te geven. Op 1 juni 1836 beschikte koning Willem I gunstig. In de gemeenteraadsvergadering van 29 juni 1836 maakte de burgemeester de oprichting van de parochie bekend. In 1837 had de parochie voldoende geld ingezameld om met de bouw te beginnen. Nadat de Woudrichemse katholieken tot 1838 een noodkerk gebruikt hadden, kwam in 1838 de waterstaatskerk gereed. Johannes van Nepomuk was een priester en martelaar en is een rooms-katholieke heilige. Johannes Nepomuk werd tussen 1340 en 1350 geboren in het plaatsje Pomuk in Bohemen.
Via een coupure in de Loevesteinse poort wandelen we verder.
Foto boven midden Een van de Beren in Woudrichem. Dit zijn gemetselde dammen in de vestinggracht. Ze zijn onderdeel van de vestingwerken van Woudrichem. Foto’s onder: Oostelijk segment van de vesting Woudrichem met bijbehorend inundatiekanaal, deel uitmakend van achtereenvolgens de Oude Hollandse Waterlinie en Nieuwe Hollandse Waterlinie
We verlaten Woudrichem en wandelen verder langs de Afgedamde Maas. De Afgedamde Maas (vroeger Andelsche Maas genoemd) is een deel van de vroegere benedenloop van de rivier de Maas sinds deze bij Well is afgedamd.
In de verte zien we Slot Loevestein liggen.
Verder richting het natuurgebied Struikwaard
Natuurgebied Struikwaard. De Struikwaard bestaat in zijn huidige vorm pas sinds 1995.
De route ging door dit gebied, echter ten gevolge van de hoge waterstand moesten we er om heen.
De bouw van deze sluis was noodzakelijk in verband met de scheiding tussen Maas en Waal rond 1900. De sluis werd vernoemd naar koningin Wilhelmina, die enkele jaren daarvoor de troon had bestegen. De oude Maasarm, die tot dan toe de verbinding met de Waal had gevormd, heette voortaan Afgedamde Maas. De Wilhelminasluis is de enige waaiersluis in Nederland met een ‘groene kolk’, wat inhoudt dat de wanden van de sluiskolk met gras bekleed zijn. Daarom is in de kolk een houten remmingwerk geplaatst.
Schuilplaats bij Wilhelminasluis
Deze betonnen groepsschuilplaats uit 1916 maakte deel uit van de
verdedigingslinie die van Batterij onder Brakel naar Fort Giessen liep.
Monument scheiding van Maas en Waal
Het Monument scheiding van Maas en Waal is een in 1904 opgericht gedenkteken. Het staat op een dam op de grens van de Nederlandse provincies Gelderland en Noord-Brabant.
Inunderingssluizen.
SLUIS (bij Afsluitdijk), bekend als de Brakelse Sluis, als waterbouwkundig onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, met als functie het inunderen en afdammen van een inundatiekom aan de noordzijde van de Maasdijk. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden.
Tussenstelling aan de Nieuwedijk.
Batterij onder Brakel vormt samen met de Batterij onder Poederoijen de Tussenstelling aan de Nieuwedijk. In 1487 werd een overeenkomst gesloten tussen Brakel en Poederoijen om samen de nieuwe dijk aan te leggen als scheiding tussen het polderdistrict Bommelerwaard beneden de Meidijk en de buitenpolder Munnikenland. De dijk is diverse malen doorbroken en dit is nog zichtbaar aan de wielen tegen de dijk. De Tussenstelling maakte een betere verdediging mogelijk van Slot Loevestein en de vestingstad Woudrichem en maakte aanpassingen aan deze laatste twee minder urgent. In de directe omgeving liggen nog twee betonnen groepsschuilplaatsen uit 1916, deze boden acht man bescherming tijdens bombardementen en beschietingen.
Batterij onder Brakel.
Dit eenvoudige fort, met een centraal gelegen, bomvrije kazerne en stallingen voor geschut (remises) ineen, moest vanuit zijn vooruitgeschoven positie voorkomen dat achtergelegen, oudere vestingen Loevestein en Woudrichem onder vuur kwamen te liggen. In de verdwenen frontwal bevonden zich opstelplaatsen voor geschut (batterijen). Het fort verdedigde ook de Waal, de zuidelijke Waaldijk en de uiterwaarden aan deze kant van de rivier. Het fort is gebouwd tussen 1879-1884. De aanleg duurde zo lang vanwege de drassige bodem. Het fort verzakte keer op keer.
Verder langs de Waal.
Wonen in de uiterwaarden van de Waal, en voorbereid zijn op hoge waterstanden….
’t Sluske
Dit ‘sluske’ buitendijks is gebouw met geld van de watersnood in 1953 en diende voor de afwatering van de uiterwaarden tot aan de Brakelse oven. De schuif werd aangedreven door een elektromotor.
Brakel. In Brakel maken we een extra rondje door het dorp.
Boerderij uit 1830
Het Spijker is een middeleeuws gebouw dat oorspronkelijk als voorraadschuur voor het kasteel diende, maar al in 1318 ervan gescheiden was als een niet leenroerig goed. Het zou tot 1616 bewoond zijn geweest door de Johannieters (Commanderij van de Orde van Sint Jan)
Het is een bakstenen gotisch kerkgebouw met 15e-eeuws schip, dat op zich weer voortkwam uit een vergroting van een 14e-eeuws schip. Het koor is eind-15e-eeuws, en de toren is kort daarna gebouwd. In 1944 werd de toren zwaar beschadigd door oorlogsgeweld.
Rechts een beeld van een Brakelse dame die bezorgd de hoge waterstand kijkt.
Hoge waterstand! De prullenbak, welke met zijn voet in het water staat, gaat dit niet allemaal kunnen bevatten ….
In Brakel zijn we aan het einde gekomen van deze etappe. We nemen de pont om weer met het OV naar huis te gaan.
Gorinchem – Brakel. Totaal een wandeling, met alle omwegen, van 19,6 km.
Een Zeeuw in Bergen 