Zuiderwaterlinie etappe – 12

De etappe start in Herpt. Via fort Hedikhuizen, Haarsteeg, ‘s-Hertogenbosch en Engelen naar fort Crèvecoeur.

Fort Hedikhuizen.

Fort Hedikhuizen (1862) maakt onderdeel uit van de Zuiderwaterlinie en werd vroeger gebruikt om de inundatiesluis te beschermen. Die sluis maakte het mogelijk om op gecontroleerde wijze water uit de Maas te laten stromen. Heusden werd zo verdedigd door het ondergelopen land.

Inundatiesluis Hedikhuizen.

Fort Hedikhuizen (1862) werd vroeger gebruikt om de inundatiesluis te beschermen. Die sluis maakte het mogelijk om op gecontroleerde wijze water uit de Maas te laten stromen.

Apache helikopter

Vroeger werden hele gebieden onder water gezet. Tegenwoordig voert men heel anders oorlog.

Haarsteegse wiel.

Koppelsloot

Boerenschans nabij Vlijmen

Frederik Hendrik liet in 1629 1500 Betuwse boeren aanrukken voor de bouw van de linie rond ‘s-Hertogenbosch. 1 van de 9 schansen was een fikse schans in Vlijmen, een strategisch belangrijke plek. Het graafwerk was in 3 weken gepiept; de historische impact bleek gigantisch.

Verder langs de A59 richting Engelen.

We wandelen langs de Dieze waarbij we de Meerwijkse Brug zien liggen.

De Dieze stroomde vroeger recht door het Fort Crèvecoeur aan de Maas. Dit fort is in 1587 bij de monding van de Dieze opgericht ter blokkering van vijandelijke scheepvaart naar Den Bosch. In 1701 zijn daar ter plekke sluizen aangelegd in de rivier, waarmee het gebied ten noorden van de stad onder water gezet kon worden. Het plan was ontworpen door Menno van Coehoorn. Hoge kosten en verzet van verschillende landeigenaars vertraagden het werk tot 1735 (en toen was het uiteindelijk nog maar in verkleinde vorm gerealiseerd). Na de Franse inval van 1747 werd het fort echter niet meer onderhouden.

En we gaan weer verder langs het Diezekanaal richting de sluizen van Engelen.

De sluis bij Engelen heette vroeger officieel de “Henriëttesluis”. Hij was genoemd naar het bastion Henriëtte dat bij fort Crèvecoeur hoorde. En dat bastion ontleende zijn naam weer aan Henriëtte Catharina van Nassau, de laatste nog levende tante van stadhouder Willem III, waarnaar het gebied ten noorden van Den Bosch (de Henriëttewaard) is genoemd.

De schutsluis ligt bij de uitmonding van het Diezekanaal in de Maas. Vóór 1900 maakte de scheepvaart gebruik van de schutsluis bij fort Crévecoeur uit 1735. Door de Maaswerken en de lagere waterstanden als gevolg daarvan kon deze sluis echter niet meer gebruikt worden. Er werd een nieuwe uitmonding gegraven, het Diezekanaal, met daarin een moderne schutsluis. Dat begon in de jaren 1897-1898. In 1902 werd de nieuwe sluis in gebruik genomen. Vanuit deze sluis wordt ook de spuisluis bij Crèvecoeur bediend.

Een bijzonderheid van de Engelense sluis is het gebruikte systeem van cylinderafsluitingen in de langsriolen die ter weerszijden van de schutkolk lopen. Die cylinderafsluitingen zijn van het zogenaamde systeem ‘Caligny’, genoemd naar de Franse waterbouwkundig ingenieur Anatole de Caligny (1811-1892) en tamelijk zeldzaam in Nederland.

Via deze sluis wandelen we verder aan de andere zijde van het Dieze kanaal, en door de Henriëttewaard richting het eindpunt van de etappe, fort Crèvecoeur

Diezekanaal

Henriëtte waard.

Vispassage Crèvecoeur

Fort Crèvecoeur

Rond 1587 bouwden de Staatsen – toen “vijand” van de stad ’s-Hertogenbosch – het Fort Crèvecoeur, in de monding van de Dieze in de Maas. Fort Crèvecoeur werd eeuwenlang veroverd en weer heroverd. Zo kwam het in Hollandse, Franse, Spaanse én Duitse handen.

Fort Crèvecoeur ligt vlak bij een plek waar de Staatsen de Spanjaarden hadden verslagen; een Spaanse commandant genaamd Hautepenne sneuvelde daarbij. Hartepijn, noemden de Spaanse soldaten deze plek daarom. In het Frans: Crèvecoeur. Op deze plek kwam een schans om de scheepvaart te controleren waarmee de Staatsen ’s-Hertogenbosch lang belegerden. Handel over het water werd zo ernstig belemmerd. Waarschijnlijk is de naam dus ook te herleiden naar de overlast van deze controlpost. Later viel de stad weer onbeschermd ten prooi aan plunderaars. De Fransen bezetten Fort Crèvecoeur tot ze het bij hun terugtocht in 1673 bijna helemaal verwoestten. Menno van Coehoorn gaf Fort Crèvecoeur later een plek in zijn verdedigingslinie.

Na 1866 verloor Fort Crèvecoeur zijn strategisch nut, maar niet zijn militaire bestemming. In 1944, tijdens de bevrijding van ‘s-Hertogenbosch, werd het weer zwaar beschadigd. Veel gebouwen op het fort waren kapot. Maar er zijn toch allerlei onderdelen bewaard gebleven, zoals kazematten en het kruithuis. Zij ademen de indrukwekkende geschiedenis van Fort Crèvecoeur. De binnenkant van Fort Crèvecoeur is niet open voor publiek: de Genie gebruikt het fort als militair depot en oefenterrein.

Herpt – Fort Crèvecoeur. Een wandeling van 17,4 km.